التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — الصفحة ٢٠
قلب نسبت چيست
عكس نسبت چيست
عكس نسبت چيست
22 عكس باژگونه بود . واين انست كه گوئى نسبت دوم بنخستين همچون نسبت چهارم بسوم . وبنمودهء ما پنج بار است . واين عكس نسبت را خلاف نسبت نيز خوانند .
ابدال نسبت چيست
ابدال نسبت چيست
أو « 1 » نسبت نخستين بسوم همچون نسبت دوم بچهارم بود . واين نسبت بنمودهء ما سه يكى است .
تركيب نسبت چيست
تركيب نسبت چيست
اين نسبت جملهء نخستين ودوم بدوم همچون نسبت جملهء سوم وچهارم بچهارم . وبنمودهء ما يكبار وپنجيك يكبار است « 2 » .
تفصيل نسبت چيست
تفصيل نسبت چيست
اين نسبت افزونى نخستين بر دوم بدوم چون نسبت افزونى سوم بر چهارم بچهارم . وبنمودهء ما نخستين خردتر است از دوم .
پس بتفصيل نسبت ميان ايشان نباشد مگر از پس عكس كردن « 3 » اى نسبت دوم بنخستين .
تا دوم نخستين شود وبنسبت مقدّم . آنگاه نسبت بتفصيل چهار « 4 » بار شود .
قلب نسبت چيست
قلب نسبت چيست
اين نسبت نخستين بزيادت أو بر دوم چون نسبت سوم بزيادت أو بر چهارم . وبدين نموده 23 چون عكس كرده آيد تا دوم نخستين شود ، آن نسبت بقلب چهار « 5 » پار گردد « 6 » .
( 1 ) - اوّل نسبت نخستين بسوم همچون نسبت دوم بچهارم واين نسبت ، خد . ( 2 ) - پنج يك بار است ، خ . ( 3 ) - يعنى چون مطابق مثالي كه فرض كرديم نخستين يك ودوم پنج بود ، ويك از پنج كوچكتر است بايد عكس نسبت كرد تا آنچه دوم بود يعنى پنج ، اوّل وبنسبت مقدّم گردد . آنگاه تفصيل نسبت كنيم 24 . در اين صورت چهار پاره شود يعنى ( 4 ) - چهارم بار ، خد . چهارباره ، حص چهارپار : خ ( 5 ) - پنج‌بار ، خد . ( 6 ) - براي اقسام نسبت كه تا اينجا گفته است عبارت هندسهء أقليدس را با چند مثال از خود ياد مىكنيم تا مطلب روشنتر شود : عكس النّسبة وخلافها هو جعل التّالى مقدّما والمقدّم تاليا في النّسبة . ابدال النّسبة اخذ نسبة المقدّم .