التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — الصفحة ١٣٩

ب

مجسطى بوسطهاى ستارگان بيرون آوردن امّا بكواكب ثابته تاريخ انطينس بكار همى دارد » ص 238 و 160 .

بگزايد : گزند برساند ص 472 .

بلبل : بلبل « گنجشك وبلبل وهزار دستان » ص 377 .

بلكه : بهمين معنى كه امروز متداول است « همچون آغازى كردند آن سؤال را بل‌كه چون زادن » ص 537 « آنچ اندر كتابهاى ايشانست مختلف نبود بس بلكه متضادّ نيز » ص 361 .

بلندى : نجد مقابل غور وأوج وذروه مقابل حضيض ص 116 « 1 » .

بن : بيخ وأصل وبنياد .

بنزديك - نزديك : نزد همچون « وعدد اين منزلها بنزديك هندوان بيست وهفت است ونزديك تازيان بيست وهشت » ص 106 .

بنگاه : رحل 243 .

بن كوه : مسقط الحجر كوه 314 .

بنيرو : نيرومند . باء علامت وصفيّت است مانند بخرد وبقيمت وبنگار .

بوزنه : بوزينه كه بعربي قرد گويند ص 339 .

به : پيه ، باختلاف رسم الخطّ 361 .

بهائى : بقيمت . قيمت دار 373 .

بهارى : ربيعى همچون نقطهء اعتدال بهارى يعنى اعتدال ربيعى .

بهارگاه : فصل وموسم بهار 185 .

بهر : پاره وقسمت .

بهره : بخش ونصيب وبمعنى حظّ كوكب در اصطلاح نجوم وپنج بهره عبارتست از حظوظ خمسه يعنى بيت وشرف وحدّ ومثلّثه ووجه .

بهم : مجتمع در نظرات كواكب ص 400 ونيز بمعنى متّحد وموافق ومنطبق همچون « موافق وبهم نباشند » ص 231

بهم آوردن : جمع النّور وجمع در اصطلاح

( 1 ) - أستاذ ميفرمايد « پس اين نقطهء دور را بهندوى أوج خوانند اى بلندى » ومعلوم ميشود كه كلمهء أوج هندى است . امّا در مفاتيح العلوم خوارزمي أصل اين كلمه را فارسي دانسته ونوشته است « الأوج هو ارفع موضع من الفك الخارج المركز اعني ابعده من الأرض وهي كلمة فارسيّة وهي اوك وقيل اوره . الحضيض هو مقابل الأوج وهوا خفض موضع من هذا الفلك وأقربه من الأرض . الافيجيون هو الأوج باليونانية والافريجيون هو الحضيض » . ودر كتاب شفاء العليل خفاجى كلمهء أوج را معرّب أود بدال بىنقطه ضبط كرده است وميگويد أود در هندى بمعنى بلندى است .