اصول فقه نوين ( فارسى ) — الصفحة ٩٤

مقدمهءدوم : تقسيمات دلالت

3 ) در اينجا دلالت تصديقى سومى وجود دارد و آن اين است كه آنچه دريافت‌كنندهء دلالت ، دريافت كرده ، واقعاً مقصود به‌كارگيرنده بوده است .

بنابر اين ، دلالت تصديقى بر سه قسم است ؛ زيرا سه نوع دلالت تصديقى در كلام هر گوينده‌اى مىتواند وجود داشته باشد :

1 ) دلالت تصديقى نخستين : دلالت كلام است بر ارادهء به‌كارگيرى لفظ مخصوص ( يا به طور كلى دلالت‌گر مخصوص ) در معناى مخصوص ؛

2 ) دلالت تصديقى دوم : دلالت كلام است بر ارادهء تفهيم معناى لفظ به شنونده ؛

3 ) دلالت تصديقى سوم : دلالت كلام است بر جدىبودن ارادهء تفهيم معناى لفظ به شنونده ؛ يعنى : آنچه را گوينده به شنونده تفهيم كرده است ، واقعاً مىخواسته و مقصود او بوده است .

بنابر آنچه توضيح داديم ، پنج نوع دلالت به‌دست آمد :

1 ) دلالت تصوّرى نخستين ؛

2 ) دلالت تصوّرى دوم ؛

3 ) دلالت تصديقى نخستين ؛

4 ) دلالت تصديقى دوم ؛

5 ) دلالت تصديقى سوم ؛

در آينده ، در رابطه با اقسام پنج‌گانهء فوق‌الذكر دلالت ، توضيحات بيشترى خواهيم داد ؛ لكن فعلًا به‌همين اندازه اكتفا مىكنيم .

* دلالت مطابقى و التزامى :

از آنجا كه مدلول - چه مدلول‌تصوّرى و چه مدلول‌تصديقى - احياناً ، لوازمى به‌همراه دارد ( يعنى : اشيايى وجود دارند كه در عرصهء دلالت با آنها همراه و از آنها انفكاك ناپذيرند ) لذا دلالت ، از اين لحاظ ، تقسيم‌بندى سومى پيدا مىكند :

1 ) دلالت‌مطابقى ؛

2 ) دلالت‌التزامى .