اصول فقه نوين ( فارسى ) — الصفحة ٩٢

مقدمهءدوم : تقسيمات دلالت

آن معانى و مفاهيمى كه اين رابطهءدلالى را در جهت رساندن آنها به‌كار بسته است . و همچنين بر اينكه آن معانى را - واقعاً - در اندرون خود داشته و مىخواسته است .

بنابر اين ، هر نوع به‌كارگيرى رابطهء دلالى ميان دو شيئ - اگرچه اين رابطهء دلالى ، رابطهء دلالى ذاتى باشد ، چنان كه در مراحل نخستين زندگى انسان چنين بوده است - از سه نوع ارادهء به‌كارگيرنده رابطهءدلالى حكايت مىكند :

1 ) ارادهء به‌كارگيرى رابطهء دلالى در جهت مقصدى كه منظور به‌كارگيرنده است ؛

2 ) اينكه مقصد به‌كارگيرنده رساندن معانى مخصوصى است كه رابطهء دلالى بر آنها دلالت مىكند ، يا به تعبير ديگر : اينكه به‌كارگيرنده ، قصد دارد آنچه را مدلول اين رابطهء دلالى است به طرف مقابل خود برساند ؛

3 ) اينكه آنچه را رابطهء دلالى به دريافت‌كننده مىرساند ، واقعاً خواستهء به‌كارگيرندهء آن رابطهء دلالى است .

* دلالت تصوّرى و تصديقى :

دراينجا همان‌گونه كه روشن است دو گونهء اصلى ، دلالت وجود دارد :

1 - دلالت صورت ذهنى دال بر صورت ذهنى مدلول . مثلًا : دلالت صورت ذهنى « لفظ درخت » بر صورت ذهنى « درخت » يا دلالت صورت « لفظ آب » بر صورت « معناى آب » .

در اين‌دلالت - كه دلالت ذاتى نظير دلالت « صورت آتش » بر « سوزاندن آتش » نيز از همين قبيل است - طرفين رابطهء دلالى ( يعنى : دالّ و مدلول ) ، - همان‌گونه كه اشاره كرديم - از مقولهء تصوّرند ؛ لهذا از اين نوع دلالت ، به « دلالت تصوّرى » تعبير مىشود .

اين دلالت تصورى آنگونه كه در مبحث مجاز توضيح خواهيم داد ، به دو گونه است :

1 ) دلالت تصورى اول : كه دلالت لفظ است بر « معناى حقيقى » ؛

2 ) دلالت تصورى دوم : كه دلالت لفظ است بر « معناى مجازى » .

2 - دلالتى از نوع ديگر وجود دارد كه فراتر از دلالت تصوّرى است و آن دلالت به‌كارگيرى دلالت تصوّرى بر ارادهء به‌كارگيرى آن در جهت مقصدى از مقاصد به‌كارگيرنده است . به‌كارگيرى عالمانه و قاصدانهء دلالت تصوّرى ، بر ارادهء به‌كارگيرى رابطهء دلالت تصوّرى توسّط به‌كارگيرندهء آن دلالت دارد .