اصول فقه نوين ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٩

1 . اجمال در مدلول تصوّرى

قواعد اجمال و تبيين در كلام « 1 »

معناى كلى اجمال « نارسايى كلام در تفهيم مقصود گوينده » است ، و تبيين به معناى « بر طرف ساختن اجمال و رساندن مقصود از كلام گوينده » است .

به منظور تنظيم بحث و تفكيك مسايل آن از يكديگر ، لازم است پيش از پرداختن به قواعد اجمال و تبيين ، به اقسام عمدهء اجمال اشاره كنيم :

اقسام اجمال

اجمال كلام به حسب اقسام و انواع دلالت به اقسام زير قابل تقسيم است :

1 . اجمال در مدلول تصوّرى ؛

2 . اجمال در مدلول تصديقى .

1 . اجمال در مدلول تصوّرى

در گذشته فرق ميان « مجمل » و « مبهم » را بيان كرديم و گفتيم : مبهم آن است كه « معنايى از آن به ذهن شنونده منتقل نشود » ، بر خلاف مجمل كه « مردّد بين چند معناست » . بنابر اين ، مراد از مجمل در مدلول تصوّرى : « لفظى است كه مردّد بين چند معناست » ، نه « لفظى كه هيچ معنايى را به ذهن اخطار نكند » .

اجمال در مدلول تصوّرى را مىتوان به سه نوع تصور كرد :

1 ) اجمال ناشى از تردّد معنا بين حقيقت و مجاز ؛

2 ) اجمال ناشى از تردّد بين دو معناى مجازى ؛

3 ) اجمال ناشى از تردّد معنا بين چند معناى حقيقى است .

( 1 ) . اين مبحث معمولًا تحت عنوان « مجمل و مبين » مطرح مىشود . .