اصول فقه نوين ( فارسى ) — الصفحة ٣٨

2 . تعريف صاحب قوانين ( رحمه الله ) ( مشهور )

در اين تعريف ، طرق ثبوت ادلّه و شروط صحّت اين طرق ، افزوده گرديده است . و مطالب علم‌اصول ، در سه چيز ، خلاصه گرديده است : طرق ثبوت ادلّه ، شروط صحّت آن طرق ، و وجوه دلالت‌ادلّه .

* مرحوم‌فاضل‌تونى ( رحمه الله ) ( فقيه و اصولى برجستهء امامى در قرن يازدهم ) تعريف سيدمرتضى را با تفصيلى بيشتر از آنچه در تعريف غزالى آمده بيان كرده و مىگويد :

هُوَ العِلمُ بجُملَةِ طُرُقِ الفِقه ، إجمالًا و بأحوالِها وكيفيةِ الإستِدلَالِ بِها وحَالِ المُفتي والمُستَفتي « 1 » .

در اين تعريف ، جملهء

« العِلمُ بجُملةِ طُرُقِ الفِقهِ وَ بِأحوالها

» همان علم به

« طُرُق ثبُوتِ الأدلّةِ وشُروطِ صِحَّتِها »

است كه در تعبير غزالى آمد . در اينجا

« حَال المفتِي وَالمُستَفتِي »

نيز افزوده شده است .

* فقيه و اصولى معاصر اهل‌سنّت ، آقاى وهبةالزحيلى ، نظير همين تعريف را از اصول ، به عنوان تعريف مورد قبول پيروان مكتب شافعى ، نقل كرده و مىگويد :

انَّ عُلماءَ الأصول مِن الشَّافعيةِ عَرَّفُوا هَذا العِلمَ بِقَولِهم : هُوَ مَعرِفَةُ دَلَائِلِ الفِقهِ إجمَالًا وكيفِيّةِ الاستِفادَةِ مِنها وحَالِ المُستَفيدِ « 2 » .

2 . تعريف صاحب قوانين ( رحمه الله ) ( مشهور )

صاحب‌قوانين در تعريف علم‌اصول مىفرمايد :

هو : العِلمُ بِالقَواعِدِ المُمَهِّدَةِ لاستِنباطِ الأحكامِ الشَّرعِيةِ الفَرعِية « 3 » .

مرحوم‌شيخ محمّدتقىاصفهانى ( رحمه الله ) ( صاحب هدايةالمسترشدين ، حاشيه بر معالم ) همين تعريف را به متأخّرين ، نسبت مىدهد و مىگويد :

فَهُوَ عَلَى ما اختارَهُ جَماعَةٌ مِن المُتَأخِّرين : العِلمُ بِالقَواعِدِ المُمَهِّدَةِ لاستِنباطِ الأحكامِ الشَّرعِيةِ الفَرعِية « 4 » .

( 1 ) . الوافية : 59 . ( 2 ) . أصول الفقه الإسلامى 23 : 1 . ( 3 ) . القوانين المحكمة : 5 . ( 4 ) . هداية المسترشدين : 12 . .