اصول فقه نوين ( فارسى ) — الصفحة ٢٧

5 . تقسيم‌بندى علوم به لحاظ محمولات :

6 ) محمولات اعتبارى تكليفى : كه محمولات غير تكليفى « وضعى » در آن بالتبّع مورد بحث قرار مىگيرند ؛ فقه از اين دسته علوم مىباشد ؛

7 ) محمولات اعتبارى وضعى : كه محمولات تكليفى در آن بالتّبع مورد بحث قرار مىگيرد ؛ علم‌اصول‌فقه از اين دست است .

از آنچه تا كنون در زمينه تقسيمات علوم گفتيم ، جايگاه علم‌اصول در ميان علوم به شكل زير مشخّص شد :

1 ) به لحاظ روش : علم‌اصول ، از علوم‌عقلىع استقرايى به‌شمار مىرود ؛ يعنى علومى كه روش عقلى و روش استقرايى هر دو در آن كاربرد دارند ؛

2 ) به لحاظ منبع معرفتى ماده استدلال يا مقدّمات آن : علم‌اصول ، از علوم‌عقلى - نقلى به‌شمار مىرود ؛ زيرا مقدّمات آن از هر دو منبع عقل و نقل برگرفته شده‌اند ؛

3 ) به لحاظ معيار ارزشيابى علم : علم‌اصول ، از علوم عقلىع استقرايىع نقلى به‌شمار مىرود ؛ زيرا معيارهاى معرفتى كه در آن مورد استفاده قرار مىگيرند ، از هر سه نوع معارفند ؛

4 ) به لحاظ موضوع : علم‌اصول ، علمى به‌شمار مىرود كه موضوعش ، مادهء رفتار خطاپذير است ، به توضيحى كه داده شد ؛

5 ) به لحاظ محمول : علم‌اصول ، علمى است كه محمولش از اعتباريات وضعى است و اعتبار تكليفى در آن تبعى است . بر خلاف فقه كه محمولش در اصل ، اعتبار تكليفى است و اعتبار وضعى در محمول آن تبعى است .