روضة الصفويه ( فارسى ) — الصفحة ٦٦٥
153 رايت افراختن پادشاه جم‌جاه شاه عبّاس صفوى به استصواب مرشد قلى خان به صوب عراق بنا بر نزول عبد اللّه خان اوزبك با سپاه ماوراءالنهر به ظاهر دار السّلطنهء هرات بر حسب طلب علىقلى خان .
قرار گرفت . فرّخ خان تركمان بر ولايت بسطام و دامغان و سمنان حاكم مطلق العنان ساخت . پس همگى را به جمع ذخيره و استحكام سور و قلاع سفارش فرموده در محافظت اقطاعات مفوّضه مبالغه بيش از پيش فرمود . آنگاه در شهورست و تسعين و تسعمائه [ 996 ه 1588 / م ] با سيصد سوار نامدار همه سردار ، كه هريك در روز كار با هزار سوار دم از مساوات زدندى ، در ركاب صفوى انتساب پادشاه زمان شاه عبّاس به صوب دار السّلطنة قزوين رايت سپهر آيت برافراشت .
امّا علىقلى خان بعد از ارسال ايلچى نزد عبد اللّه خان با خود انديشيد كه : به مجرّد نزاعى كه از عصبيّت و وسوسهء شيطانى ناشى باشد دين و دولت به باد دادن و خصمى با علىّ بن ابى طالب و سلسلهء عليّهء صفوى كردن از طريق خرد و مسلمانى به غايت دور است و نتيجه‌اش در روزگاران به خلود لعن چون شيطان مذكور ؛ چه :
گر آن سهمگين ابر آشوب‌بار * به مرز خراسان شود قطره بار
شود آتش برقش افروخته * بسى خانمانها شود سوخته
اگر ناكسى كرد كارى تباه * نگيرد كسى بر رعيّت گناه
نشايد چنين آتش افروختن * به جُرم جُوى خرمنى سوختن
پس آنگاه از تدبير و انديشهء خويش نادم گشته همّت بر آن مصروف گردانيد كه اگر عبد اللّه خان به مجرّد اين سخن به خراسان توجّه فرمايد و به دست جور و اعتساف ابواب بيدادى بر روى روزگار فرق عباد برگشايد بر انكار مبادرت نموده دار السّلطنهء هرات را به تصرّف وى نگذارد بلكه جان در مدافعه و ممانعهء جنود اوزبك صرف نمايد .
امّا عبد اللّه خان بعد از وصول علىقلى بيگ ساروقچى عزيمت مملكت خراسان تصميم داده از آب آمويه عبور نموده در شهور ستّ و تسعين و تسعمائه [ 996 ه / 1588 م ] در ظاهر دار السّلطنهء هرات خيمه و خرگاه به اوج مهر و ماه رسانيد . علىقلى خان بنا بر ندامت در طلب وى به اظهار انكار لب گشوده خويش را به آن طلب آشنا نگردانيد . از مشاهدهء اين حالت نايرهء غضب عبد اللّه خان اشتعال يافته [ 339 الف ] همّت بر اخذ دار السّلطنهء هرات و گوشمال وى مصروف گردانيد و هرات را مركزوار احاطه نمود .
آنگاه سپاه رزم‌خواه را به نهب و تاراج خراسان رخصت داده خود به تصرّف و انتزاع هرات مشغول گرديد . علىقلى خان نيز با متابعان و غازيان شاملو همّت بر محافظت هرات گماشته قبل از آن كه عبد اللّه خان به ظاهر هرات نزول فرمايد به تعمير برج و باره و حفر خندق پرداخته بود . پس در ساعت مسرعى به پايهء عرش نظير ارسال داشته از بندگان درگاه استمداد نموده تحصّن بر خاطر قرار داد . عبد اللّه خان نيز انتزاع هرات بر خويشتن لازم دانسته به امر محاصره پرداخت و اطراف هرات بر بزرگان تقسيم نمود .