روضة الصفويه ( فارسى ) — الصفحة ٦٦٣
153 رايت افراختن پادشاه جم‌جاه شاه عبّاس صفوى به استصواب مرشد قلى خان به صوب عراق بنا بر نزول عبد اللّه خان اوزبك با سپاه ماوراءالنهر به ظاهر دار السّلطنهء هرات بر حسب طلب علىقلى خان .
عازم دار السّلطنهء هرات گشت . پادشاه جهان را از دست داده قدرت و قوّت آن كه به جمع سپاهى گران پردازد كه به انتقام و بادافره اين غبن قيام نمايد از خويش مسلوب ديد .
[ 337 الف ] ايضا غرور و انانيّتش از آن مانع بود كه اطاعت و انقياد مرشد قلى خان نمايد و جزء وى باشد . نزد وى اين معنى نيز در غايت ظهور و وضوح بود كه مرشد قلى خان چون به سعادت تصرّف پادشاه زمان سر افتخارش ثانى اثنين اكليل سپهر برين گردد بعد از آن تمكّن و استقلال آن به نوعى خواهد بود كه احدى را با وى مجال منازعت و مخالفت نخواهد بود .
بنابراين مقدّمات انديشه‌اش بدان متعلق گشت كه رسولى سخن‌دان نزد عبد اللّه خان ، سالار توران ، فرستاده وى را به تطميع مملكت خراسان طلب دارد تا بدين وسيله انتقام اين غبن فاحش از مرشد قلى خان كشيده فىالجمله تداركى به عمل آورده باشد ، غافل از آن كه نخست در اين صدمات حوادث كشتى حيات وى مستغرق لجّهء فنا خواهد گشت و پس از آن به نكال عذاب آخرت جهت تخريب خراسان و قتل سبزوار و مشهد مقدّس و خون چندين مسلمان مؤاخذ خواهد گرديد . از غايت غضب فساد اين معنى به خاطر نگذرانيد .
بر وفق ارادهء خويش پير حاجى بيگ مهمان‌دار خويش را نزد سالار توران عبد اللّه خان ارسال داشته معروض گردانيد كه : « اگر ملازمان خان بدين جانب توجه فرمايند هرآينه مملكت خراسان در تحت محروسهء دولت ايشان قرار گرفته كمينه نيز يكى از دولت‌خواهان آن آستان خواهد بود . و چون خراسان به حيطهء تصرّف خاقان جهان قرار گيرد اين دولتخواه ممالك عراق و كرمان را از قزلباش انتزاع نموده در سلك احبّاى تصرّف منتظم خواهد بود و من بعد التيام و امتزاج ما با قزلباش از مقولهء امتناع و جمله محالات خواهد بود » . بعد از اتمام موجبات سفر و تمهيد مقدّمات ايلچى را رخصت ماوراءالنهر داده تحف و هدايا جهت عبد اللّه خان و اركان دولتش ارسال گردانيد .
پير حاجى بيگ مكتوب علىقلى خان را به ماوراءالنهر برده به نظر عبد اللّه خان [ 337 ب ] رسانيد . نوّاب خانى اين مراسله استماع نموده از شواهد امارات اقبال خود دانست .
پس از آن امرا و اعيان خود را طلب داشته اين كلمات با ايشان تقرير نمود و از آراى ايشان نيز در اين باب استكشاف فرمود . امرا و اركان دولتش چون محمّد باقى و ميرقليباباى كوكلتاش و شاه محمّد ميرزا و جوره آقاسى و غيرهم قاطبة اين واقعه را مستحسن شمرده بر عزيمت خراسان يكدل و يك‌زبان گرديدند . پس از آن به احضار سپاه توران فرمان عبد اللّه خان ساير و داير گشته از اقصاى تركستان و ولايت فرغانه و نواحى سيحون ، جند ، خجنده ، سمرقند ، بخارا ، قراگول ، حصار شادمان ، قندز ، باغلان ، ختلان ، بدخشانات ، جيحون كنار ، بلخ و طخارستان سپاهى بيكران فراهم آورده بر عزيمت