روضة الصفويه ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٩
34 جلوه نمودن جولان كميت قلم و فارقم در مضمار تسخير دارالسّلام بغداد و آمدن عراق عرب به تحت تصرّف پادشاه والانژاد
در اين اثنا قدوهء اولاد خير البشر سيّد محمّد كمونه را كه ابا عن جدّ در سلك اعاظم نقباى نجف اشرف منتظم بود و اخلاص دولتخواهى او را نسبت به پادشاه عجم مىدانست و ايضا مذهب شريفش كه به روش ائمهء اثنىعشريّه سلوك مىنمود بر وى ظاهر بود و اهل بغداد را به وى نيز اعتقاد و اخلاص تمام مىدانست ، بنابراين جهات توهّم كرده آن جناب را گرفته در مطموره‌اى بسان حوصلهء لئيمان و مانند بواطن جاهلان تنگ و تاريك ، محبوس گردانيد . آنگاه تاج از سر نهاده به اعلان كلمهء عصيان مبادرت نمود .
از آن جانب ركن الدّين حسين بيگ چون قريب به بغداد نزول نمود باريك را مجال صلح و جنگ از دست رفته ، از اضطراب و تردّد خاطر قلعه‌دارى و تحصّن را نيز عاقبتى نديده ، در شبى كه ابر مطير چون ديدهء اشكباران فرسودهء روزگار گريان بود و چون آه حسرت جانگدازش آتش برق مىافروخت ، زين بر اسب فرار تنگ بسته از دجله عبور نموده به انواع حسرت و تعب راه حلب پيش گرفته جانى به تك پا بيرون برد . روز ديگر كه از پرتو مهر انور خيل نجوم از دار الملك سپهر راه گريز گرفت و از فرار ايشان ساحت با رتبت فلك يكرنگى آغاز نمود بغداديان چون قافلهء كنعان يا چون سكندر و خضر به طلب آب حيوان به ظلمات آن چاه ، كه محبس سيّد محمّد كمونه بود ، شتافتند و آن يوسف مصر عزّت را از آن مضيق پركدورت بالا آورده زمام اختيار خود به أنامل اقتدار آن ديدهء اغيار سپردند . پس اظهار دولتخواهى ملازمان و ايستادگان بارگاه فلك اشتباه را شعار خود ساخته غلغلهء نشاط به اعلىعليّين برافراشتند .
در اين حالت حسين بيگ لله به ظاهر بغداد رسيده در چهار باغ ميرزا پير بوداق نزول نمود . سيّد محمّد كمونه در آن روز ، نخست به جامع [ 79 الف ] بغداد تشريف برده سر منبر را از القاب نامى هميون به اوج سپهر دمساز گردانيد و خطبه‌اى منيع در غايت فصاحت خوانده نهايت اخلاص و فرمانبرى بجاى آورد . چون از اداء خطبه و نماز جمعه فراغت يافت بيرون شتافته بالله بيگ ملاقات فرمود . جناب امارت پناهى با آن حضرت نهايت تعظيم به فعل آورده به الطاف بىغايات پادشاهى مستمالش گردانيد . روز ديگر كيفيّت واقعهء بغداد و گريختن باريك بيگ به اتّفاق يكديگر معروض پايهء سرير خلافت گردانيده مقرّبان كامياب شاهى از استماع اين خبر بهجت اثر مبتهج و مسرور گشته به محامد شكر واهب العطيّات قيام نموده ايالت دارالسّلام بغداد را به قبضهء اختيار