تاريخ رشيدى ( فارسي ) — الصفحة ٦٢٠
گفتار در ذكر اوضاع كشمير
هرگز به چشم اعتبار بر نرگس خود بين نظر نتوان كرد كه چون چشم بىدردان از اشك عارى با قدح خالى در نظر اولوالابصار درآيد و بنفشهء خود از اين خجالت سر بالا نتواند كرد ، و مع هذا گل‌هاى باغى به خون جگر مردم پرورش يافته و پرده عصمت را در هم دريده و از غنچه عفت برآمده و از دست هر نااهلى به دست نامحرمى دست گردان شده و اوراق بىوفايى را از بىبرگ و نوايى در دست و پاى خلايق ريخته .
رباعى :
يك لاله رخى كه مهر افزايد نيست * در مهر و وفا چنان كه مىبايد نيست
در باغ زمانه گل بسى هست ولى * آن گل كه ازو بوى وفا آيد نيست
و قله‌هاى جبال او از سرسبزى سر بر افلاك برافراخته دامن كوه‌هاى او از غايت نزاهت پاى طراوت را از صحن حدايق در دامن لطافت كشيده و لطافت آبها كه از جبال فرو مىريزد ، غلغله در عالم انداخته .
[ رباعى : ]
آبش چو گلاب هر طرف گشته روان ( 300 پ ) * خاكش ز زمين جنت آورده نشان
گلنار ويست نار موسى كليم * بادش به مثال نفخهء روح روان « 1 »
حاصل الفحوا آنكه در نزاهت و سبزى باغ و صحارى و جبال ، « 2 » در لطافت هواى فصول اربعه در كمال اعتدال « 3 » چون كشمير جايى ديده نشده بلكه شنيده نگشته .
بيت :
در جستجوى چون تو كرد عالمى را * مثل تو كس نديده نى از كسى شنيده « 4 »
در شهر و اعمال آن « 5 » عمارات عاليه بسيار است از چوب و ناج و بورس كه اكثر آن اقلش پنج آشيانه كه هر آشيانه مشتمل بر بيوت و حجرات و ايوان‌ها و غرفات و برج است و مخارجات مطبوع بديع كه هرچند در بيان آن كدّ و مساعى نموده آيد ميسر نمىشود و نمايش آن از بيرون به حدى است كه هر كس را كه در نظر آيد اول انگشت تحير به دندان تعجب گيرد و در غرابت آن حيران بماند . اما درون آن مقدار بيرون نيست .
( 1 ) . نگ : - گردون غبار دارد و . . . روان . ( 2 ) . نگ : - در نزاهت . . . جبال . ( 3 ) . نگ : - در كمال اعتدال . ( 4 ) . نگ : - بيت در جستجوى . . . شنيده . ( 5 ) . نگ : - و اعمال آن .