ايران در زمان شاه صفى و شاه عباس دوم ( فارسي ) — الصفحة ٤٩٣

امّا وقايع متنوّعه اين سال خير مآل

به عرض رسانيدند كه وجه مزبور « 1 » زياده بر سيصد هزار تومان و بسيارى از آن متوجّه اكابر و اعيان و صاحبان ثروت و سامان است كه به آسانى از عهدهء اداى آن بر مىتوانند آمد و آن كان جود و احسان و آن بحر بخشايش و امتنان چون روا نمىداشت كه كام جمعى از شهد شكر جود و احسان آن سرور شيرين و مذاق جمعى از رهگذر فقدان آن مرارت‌آمود و تلخى « 2 » گزين باشد تمام آن مبلغ خطير را كه سرمايهء بحر و كان بود به غنى و فقير مؤدّيان بخشيده حسب الارقام لازم الاحترام مقرّر گرديد كه ديوانيان عظام بقاياى مزبوره را بالاتمام به تخفيف و تصدّق در دفاتر خلود عمل نموده دست تشدّد و ابرام محصّلان را از گريبان جان مردمان « 3 » به كوتهى انگشت نما سازند . و فى الحقيقة اين انعام عام و اين احسان مخلّد بر دوام مرهمى بود بر ناسور درون « 4 » خواص و عوام كه تا انقراض زمان و انقطاع ليالى و ايّام دعاى دوام دولت اين شهريار گردون غلام ورد صبح و شام ، اولاد و احفاد آن طايفهء نيكوسرانجام گرديد .

ديگر از سوانح عبرت‌زا واقعهء ارتحال مرحمت و غفران پناه « 5 » ميرزا حبيب اللّه صدر ممالك « 6 » محروسه است كه در اين سال بعد از بازگشت از سفر خير اثر دار القرار قندهار به تهيّهء سفر « جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ » « 7 » پرداخته خود را در روضات جنان صدرنشين بزم ارم قرين « مُتَّكِئِينَ فِيها عَلَى الْأَرائِكِ » « 8 » ساخت و منصب والاى صدارت بعد از سفر گزيدن آن بحر مردمى و انسانيّت به سرابستان جنان به خلف اكبر آن يگانه گوهر ميرزا محمد مهدى كه به توليت آستانهء مطهره مقدسهء سدره مرتبه معصومه - عليها السلام و التحيّة - سربلند بود مفوّض و مرجوع گرديد . و حسب الفرمان خاقان قدردان نعش محفوف به مغفرت صدر عالىقدر را به روضهء قدس‌نشان ملايك‌پاسبان امام ثامن ضامن - عليه التحيّة و الثناء - نقل نمودند .

مصراع

ذرّه‌اى بود به خورشيد رسيد

( 1 ) . الف ، ب : مذكور . ( 2 ) . الف ، ب : تلخ . ( 3 ) . الف ، ب : مردم . ( 4 ) . الف ، ب : در آن . ( 5 ) . الف ، ب : « مرحمت و غفران پناه » ندارد . ( 6 ) . الف ، ب : صدر الممالك . ( 7 ) . بقره ( 2 ) ، آيه 25 . ( 8 ) . كهف ( 18 ) آيه 31 .