ايران در زمان شاه صفى و شاه عباس دوم ( فارسي )
- المؤلف: محمد يوسف واله قزوينى اصفهانى
- الوفاة: قرن 11
- القسم: مصادر التاريخ والجغرافيا
- الناشر: انجمن آثار و مفاخر فرهنگى - تهران
فهرس الكتاب
- پيشگفتار انجمن
- فهرست مطالب
- مقدّمه
- سرگذشت مؤلف
- [ پى نوشت ها ]
- حديقه ششم از روضهء هشتم شاه صفى
- [ احوال شاه صفى « 1 » ]
- بيان سوانح مختلفه و قضاياى متنوّعه كه در اواخر اين سال در اطراف ممالك محروسه به وقوع انجاميد و اخبار سنوح آن به دربار اقبال رسيد
- بيان انتشار اخبار لشكركشى خسرو پاشاى سردار لشكر بىشمار روم به ديار ايران و متوجّه شدن موكب نصرت‌نشان از دار السلطنهء اصفهان به صوب صواب « 1 » همدان و سوانح اقبال كه در خلال اين به استقبال اعلام جاه و جلال استعجال نمود « 2 »
- آغاز گاو تازى خسرو پاشاى سردار در معركهء اقتدار و سمند لشكركشى به شهر زور « 5 » تاختن و از آنجا رايت حركت به صوب همدان و در جزين « 6 » افراختن و به زور سر پنجهء ولايت « 7 » كارى نساختن
- گفتار در بزم آرايى شاهدان گلستان به ورود نوروز سلطان و آغاز اهتزاز ازاهير بستان سراى اقبال در سال فرخ‌فال يؤنت‌ئيل تركى كه مطابق هزار و چهل هجرى است
- گفتار در بيان لشكر كشيدن خسرو پاشاى سردار بر سر قلعهء بغداد و بيان محاصرهء آن قلعهء سپهر بنياد و وقايعى « 8 » كه در اثناى محاصره و بعد از آن روى داده بىنيل مقصود معاودت به ديار روم پيمود « 9 »
- آغاز اهتزاز بهارستان سال ميمنت مآل قوىئيل تركى مطابق هزار و چهل و يك هجرى و نقل مكان سلطان « 2 » كواكب غلام به مقام شرف و احترام به مباركى و فيروزى
- بيان سوانح گوناگون اين سال سعادت مقرون از آن جمله اطلاق اسراى عساكر اقبال از زندان [ 61 ] اقتدار سردار ديار روم و رسيدن ايشان در « 1 » دار السلطنهء اصفهان به آستان گردون‌شأن « 2 » است
- آغاز اهتزاز ازاهير بستان سراى اقبال به هبوب نسيم بهارى سال فرخ‌فال پيچين‌ئيل تركى سنهء اثنى و اربعين و الف كه سال چهارم جلوس همايون اين شهريار ستوده خصال بود
- گفتار در ذكر آمدن دو تن به درگاه پادشاه دشمن‌شكن و دعوى شاهزادگى « 4 » و انتساب « 5 » به سلاطين هندوستان نمودن
- بيان بغى و طغيان طهمورث نبيرهء « 1 » الكسندر خان « 2 » به اغوا « 3 » و اغراى « 4 » پيشواى نمك‌به‌حرامان داود خان بن اللّه‌ويردى خان اميرالامراى فارس
- ذكر توجّه موكب ظفرنشان « 1 » از دار السلطنهء اصفهان به عزيمت گوشمال زياده‌سران گرجستان و اتّفاق قشلاق خسرو آفاق در دار السلطنهء قزوين و سوانح اقبال كه در اثناى حركت موكب ظفر « 2 » خاصيّت به استقبال الويهء اقبال و اعلام جاه و جلال آمد « 3 »
- ذكر « 1 » ظهور شعشعهء مهر درخشان افق جهانبانى و طلوع نيّر درخشان سپهر صاحبقرانى از مطلع انوار وجود و مشرق ادوار نمود
- آغاز « 1 » اهتزاز ازاهير بهارستان اقبال در سال فرخ‌فال تخاقوىئيل تركى مطابق سال هزار و چهل و سه از هجرت سيّد الانام كه سال پنجم جلوس همايون اين تازه گل گلستان جاه و جلال بود
- آغاز هم آغوشى شهريار سرافراز با نوعروسان حجال « 1 » راز و گل پيرهنان گلستان امتياز يعنى شروع در « 2 » خواندن و نوشتن نمودن و درى ديگر از تحصيل خط و سواد بر روى دانش و علم خدا داد گشودن
- بيان معاودت عساكر ظفرنشان از سفر گرجستان به ديار آذربايجان و مأمور شدن به تسخير قلعهء وان و توجّه موكب همايون از دار السلطنهء قزوين به صوب آذربايجان و سوانحى كه در خلال اين احوال اتّفاق افتاد « 2 »
- گفتار در آغاز اهتزاز ازاهير بستان سراى روزگار به ورزيدن نسيم عنبر شميم بهار سال « 2 » فرخ‌فال ايت‌ئيل مطابق هزار و چهل و چهار و سوانح بدايع آثار كه در اين سال به استقبال اقبال بىزوال آمد
- بيان نقل مكان شادروان عظمت و شأن از خطّهء طرب‌انگيز دار السلطنهء تبريز به جانب ييلاق سهند و سوانح اقبال كه در ايّام توقّف ييلاق « 1 » به استقبال موكب جاه و جلال آمد
- بيان سانحهء غريبهء قتل ميرزا طالب خان اعتماد الدولة و اغورلو خان ايشيك آقاسىباشى
- بيان جشن آرايى شاهدان گلستان به ورود نوروز سلطان و آغاز اهتزاز ازاهير بستانسراى دولت پايدار در سال فرخ‌فال تنگوزئيل مطابق هزار و چهل و پنج « 6 »
- بيان لشكر كشيدن سلطان مراد خوندگار روم به صوب قلعهء مباركهء ايروان و تسخير آن قلعهء فلك‌شأن و توجّه موكب اقبال به استرداد آن قلعهء سپهر مثال و تسخير آن حصار استوار به زور سرپنجهء اقبال بىزوال و نيروى بازوى جان‌فشانى عساكر ظفر مآل « 1 »
- بيان آمدن نوروز سلطان به تهنيت و مباركباد اين فتح نمايان و رسيدن كوكبهء سلطان سيّارگان به دروازهء گلستان و تجديد بهار سال فرخ‌فال و سوانح اقبال كه در اين سال خير مآل به استقبال موكب جاه و جلال آمد « 5 »
- گفتار در عطف عنان سمند صبارفتار شهريار روزگار به صوب مستقر سرير سلطنت پايدار و بواعث آن و بيان بعضى از قضايا « 6 » كه وقوع آن در دار الارشاد اردبيل اتّفاق افتاد « 7 »
- گفتار در آغاز اهتزاز بهار سال‌فرخ‌فال « 1 » اودىئيل « 2 » مطابق هزار و چهل و شش « 3 » هجرى و سوانح اقبال كه در اين سال خيرمآل به استقبال موكب جاه و جلال آمد
- ذكر سوانح متفرّقه و وقايع مختلفه كه در اثناى اين سال فرخ‌فال در قلمرو جاه و جلال به وقوع انجاميد
- گفتار در آغاز اهتزاز بهار سال مسرّت مآل پارس‌ئيل تركى مطابق سنهء هزار و چهل و هفت هجرى « 1 » و سوانح حيرت‌افزا « 2 » كه در اثناى آن سال اتّفاق افتاد « 3 »
- امّا « 5 » سواد سنورنامچهء همايون كه به خامهء بلاغت ختامهء ميرزا عبد الحسين منشى الممالك نگارش پذيرفته مصحوب سارو خان ارسال شد « 6 »
- شرح سنورنامچه « 4 » مصطفى پاشاى وزير اعظم به وكالت سلطان مراد كه مصحوب سارو خان [ 170 ] ارسال يافته بود * « 5 »
- بيان ساير سوانح و وقايع اين سال سعادت اشتمال
- آغاز اهتزاز ازاهير بستان سراى اقبال به رسيدن بهار سال فرخ‌فال توشقان‌ئيل مطابق « 2 » سنهء ثمان « 3 » و اربعين و الف هجرى و سوانح حيرت‌افزاى اين سال ميمنت مآل « 4 »
- گفتار در بزم آرايى سلطان بهار در سال فرخ‌فال لوىئيل تركى و سوانح اقبال كه در اين سال خيريت اشتمال اتّفاق افتاد
- بزم آرايى نوروز سلطان در ساحت گلستان و انتقال خسرو سيّارگان در سال فرخ‌فال ئيلان‌ئيل تركى مطابق هزار و پنجاه « 1 » از هجرت رسالت پناه « 2 » از زمستان خانهء حوت به بيت الشرف حمل
- بيان رسيدن نوروز سلطان و توجّه موكب عزّ و شأن به صوب صواب خراسان و خراسان و سنوح « 1 » سانحهء عظمى و داهيهء كبرى در دارالمؤمنين كاشان
- منظر اول در ذكر قورچىباشيان كه بر اثر يكديگر به اين منصب و الا سرافراز شده‌اند
- منظر دوم در بيان حال وزراى اعظم كه مبانى امور سلطنت و جهانبانى به راى رزين و فكر دوربين ايشان محكم مىباشد
- منظر سوم در ذكر صدور عظام
- منظر چهارم در ذكر ايشيك آقاسىباشيان آستان گردون شأن مشتمل بر دو باب
- باب اول : ايشيك‌آقاسىباشيان ديوان
- باب دوم ايشيك‌آقاسىباشيان حرم عليه عاليه
- منظر پنجم در ذكر ساير مقرّبان و اعيان و اعاظم دولت ابدنشان
- تفنگچىآقاسيان كه در زمان خاقان رضوان مكانى « 1 » به اين منصب ارجمند سربلند بوده‌اند
- امّا ناظران بيوتات
- امّا امير شكارباشيان كه در آن عهد فرخنده و زمان خجسته به اين منصب نمايان محسود اكفا و اقران بودند
- امّا « 1 » اميرآخورباشيان كه در زمان فرخنده اوان آن حضرت صاعد مصاعد قرب و منزلت بودند
- امّا مجلس‌نويسان مجالس « 5 » ارم‌نشان
- امّا حكماى مسيحا پيشه و اطبّاى جالينوس انديشهء آن عهد و اوان « 4 »
- منظر ششم در ذكر « 1 » صاحب جمعان و اعيان [ 206 ] عملهء بيوتات و ساير مقرّبان آستان گردون شأن كه در زمان خاقان رضوان‌مكان به افسر ملازمت و شرف قرب خدمت سربلند بوده‌اند
- سفره‌چىباشيان
- توشمال‌باشيان
- داروغگان فراش‌خانه
- شيره‌چىباشيان
- جبادارباشيان
- آبدارباشيان
- مشعل‌دارباشيان
- زرگرباشيان
- قيچاچىباشيان
- صاحب جمعان كارخانه كه از ساير صاحب جمعان مهتر « 1 » به شمار مىآيند
- يوزباشيان غلامان « 3 » حريم قرب « 4 »
- ريش سفيدان حرم محترم « 4 »
- منظر هفتم در ذكر ارباب مناصب و اصحاب مراتب دفتر خانهء « 1 » همايون
- امّا مستوفيان خاصّه
- صاحب توجيه ديوان اعلى « 7 »
- امّا وزراى سركارات خرج
- منظر هشتم در ذكر امراى عالىمقدار و خوانين ذوى الاقتدار كه از زمان فرخنده‌نشان نوّاب گيتىستان فردوس مكان رخت پايدارى به عهد فرخنده خاقان رضوان مكان كشيده در آن عهد خجسته « 1 » ، بيناى مآل حال خود گرديده‌اند به ترتيب حروف تهجى و دستور مقرّر دفتر
- منظر نهم ذكر وزراى عالىشأن كه در زمان فرخنده اوان خاقان رضوان‌مكان بر مسند وزارت محال ممالك محروسه متمكّن بوده‌اند
- آذربايجان
- دار الملك فارس
- خراسان
- دار السلطنهء اصفهان
- مازندران بهشت‌نشان
- گيلان
- منظر دهم در ذكر عارجان معارج حق و يقين از سادات عظام و علماى اعلام كه در زمان فرخنده‌نشان آن حضرت روانهء شهرستان جنان شده‌اند
- حديقهء هفتم « 2 » [ احوال شاه عبّاس دوم ] « 3 »
- ذكر توجّه خاطر اقدس به تحصيل خطّ و سواد و ساير كمالات لازمهء دولت خداداد
- ديگر « 11 » از سوانح اقبال كه در اين سال فرخ‌فال به استقبال موكب جاه و جلال آمد خبر استيصال سپاه روسياه هندوستان در حدود قندهار بود
- بيان التجاى امام‌قلى خان فرمان فرماى تركستان به آستان گردون « 1 » شأن و شرح آمدن آن « 2 » درة التاج سلسلهء چنگيز خان « 3 » به آستان سپهر بنياد « 4 » و رفتن به سفر خير البلاد
- در بيان منازعه و مناقشهء « 4 » رستم خان والى گرجستان با طهمورث نادان و مأمور شدن آدم سلطان به گوشمال زياده‌سران گرجستان
- بيان سانحهء قتل رستم خان سپهسالار به تيغ قهرمان قهر خاقان كامكار و سوانحى كه به ميانجى آن نسبت به برادران وى روى نمود
- بيان بزم آرايى شاهدان گلستان به ورود سلطان سيّارگان به تماشاى باغ و بستان و وقوع جشن ارم قرين خسرو روى زمين در دار السلطنهء قزوين به تجديد سال فرخ‌فال قوىئيل مطابق سنهء ثلاث و خمسين بعد الالف « 5 »
- بيان آمدن ايلچى سلطان ابراهيم قيصر روم به عتبهء عليا و درگاه معلّى از آن مرز و بوم
- بيان وقايع متنوعه و سوانح مختلفه كه در اثناى اين سال خير مآل روى نمود
- بيان رسيدن سلطان سيّارگان به عشرت سراى فروردين و تجديد سال فرخ‌فال پيچن‌ئيل مطابق سنهء اربع و خمسين بعد الالف
- گفتار در گل‌ريزان بهار تخاقوىئيل مطابق سنهء خمس و خمسين و الف و نقل مكان خسرو سيّارگان از زمستان خانهء حوت به بهارستان حمل و سوانح اقبال كه در اين سال فرخ‌فال اتّفاق افتاد « 1 »
- بيان توجّه خاطر اقدس به تأسيس مبانى شرع مقدّس « 3 » و اجراى اوامر و احكام دين مبين و اعلاى اعلام حق و يقين به زجر و منع مرتكبين مناهى « 4 » ملّت مستبين « 5 »
- گفتار در بزم آرايى سلطان بهار به رسيدن سال فرخ‌فال ايت‌ئيل تركى مطابق سنهء ست و خمسين و الف هجرى و سوانح و وقايع اين سال سعادت منوال « 1 »
- گفتار در ذكر آمدن ايلچيان فرمان فرماى ديار هندوستان ، جان نثار خان « 2 » و ارسلان بيك به دربار سپهر كردار و سوانحى كه در اثناى توقّف ايشان در آستان گردون شأن اتّفاق افتاد « 3 »
- گفتار در احداث باغ سعادت
- گفتار در بزم آرايى سلطان بهار در ساحت « 1 » گلزار و آغاز « 2 » سال فرخ‌فال تنگوزئيل سنهء سبع و خمسين و الف از هجرت سيّد ابرار عليه سلام اللّه « 3 » ما دام الليل و النهار
- گفتار در انجمن طرازى شاهدان گلستان به ورود نوروز سلطان و آغاز اهتزاز ازاهير بستان سراى فروردين و ارديبهشت « 5 » در سال سيچقان‌ئيل هزار و پنجاه و هشت
- گفتار در ذكر درخشيدن اختر وجود وافر الجود شاهزادهء والاگهر و شاهنشاه بحر و برّ از افق ولادت و مطلع سعادت
- گفتار در توجّه رايات ظفر آيات به صوب تسخير دار القرار قندهار و فتح آن قلعهء سپهر كردار
- بزم آرايى شاهدان گلستان به ورود نوروز سلطان و آغاز اهتزاز ازاهير بستان سراى اقبال در سال خير مآل اودىئيل « 1 » مطابق هزار و پنجاه و نه هجرى به آبيارى سلطنت مصون از زوال « 2 »
- آغاز مىگسارى سريرآراى اورنگ تاج‌دارى
- شرح چگونگى حال خيال محال سريرآراى ديار هندوستان دربارهء استرداد « 1 » قلاع « 2 » قندهار و ارسال اورنگ « 3 » زيب ولد رشيد خود با لشكر بسيار و اسباب بىشمار به تسخير قندهار و دست‌ازپادرازتر برگشتن و كارى نساختن
- آغاز جشن نوروزى و بزم جهان‌افروزى در سال خير مآل بارس‌ئيل تركى مطابق سنهء هزار و شصت هجرى
- امّا وقايع متنوّعه اين سال خير مآل
- ذكر توجّه اعلام اقبال و الويهء جاه و جلال به سير و شكار ييلاقات سميرم و بهمن‌زار
- آغاز جشن نوروزى و بزم جهان‌افروزى مهر جهانتاب سپهر فتح و فيروزى
- گفتار در بيان آمدن سپاه روسياه هندوستان به سركردگى مكر و فريب سلطان اورنگ زيب ولد مشار اليه ديگرباره به عزم استرداد قندهار و دست‌ازپادرازتر برگشتن « 2 »
- آغاز اهتزاز بهارستان اقبال در سال فرخ‌فال ييلان‌ئيل تركى مطابق هزار و شصت و سه هجرى و انتقال گرداننده ماه و سال به بيت الشرف و نقطهء اعتدال
- بيان شكارى كردن شيران به تعليم سعى و كاردانى خان عالىشأن اللّه‌ويردى خان مصاحب و قوللرآقاسى و امير شكارباشى
- بيان وقايع و سوانح ايّام اقامت موكب ظفر خاصيّت « 1 » در مازندران بهشت‌نشان
- بيان تخريب قلعهء كفرهء روس كه بر « 4 » ساحل درياى قويين سو « 5 » احداث نموده بودند
- جشن آرايى شهريار جهان به ورود نوروز سلطان در بلدهء « 2 » ارم‌نشان اشرف
- گفتار در ذكر آمدن داراشكوه ولد بزرگ فرمان فرماى هندوستان از راه استرداد دار القرار قندهار به آن ديار و ابواب خجالت و انفعال بر روى خود [ 88 ] گشودن و بىنيل مقصود خايب و خاسر مراجعت نمودن « 1 »
- طلوع نيّر عالم افروز [ به ] « 1 » اوج جهان‌ستانى بار ثانى از افق مازندران بهشت‌نشان به خوشدلى و كامرانى
- بيان ملاحظهء سان عساكر ظفرنشان و وقايعى كه در آن اوان روى نمود
- تفويض منصب سپهسالارى به اللّه‌ويردى خان و انجام بعضى از مهام سلطنت ابد توأمان
- بيان اعلاى اعلام دين مبين و ارتفاع آفتاب ملّت مستبين « 3 » به تشييد قواعد شرع انور و تأسيس مبانى مذهب حق ائمهء اثنى عشر و شرح توجّه خاطر انور به ترتيب و رعايت علماى هر كشور
- بيان انتزاع توپخانهء ظفر قرين و اختراع اين كارخانهء نصرت‌آيين
- گفتار در نقل مكان خسرو سيّارگان از قشلاق زمستان به ييلاق تابستان و آغاز بزم آرايى نوروز سلطان به خوشدلى و كامرانى شاهنشاه كام‌بخش كامران
- ذكر توجّه اعلام جلالت و شأن به صوب صواب دار السلطنهء اصفهان و سوانح اقبال كه در اثناى اين سال خير مآل روى نمود
- بيان تعديل كفّتين « 1 » ميزان عدل و احسان به گوشمال محمد على خان نادان و ساير سوانح اقبال كه در بواقى اين سال فرخ‌فال روى نمود
- بيان ابداع « 1 » درياچه و بستن سد سديد بر اطراف رود بحر نمود زنده‌رود و توجّه خاطر و الا به شكار رار « 2 » و مزدج « 3 » و گندمان و نزول برف و باران
- بيان ميلان خاطر همايون [ 113 ] به شكار باغ وحش و كماندارى خاقان دشمن‌شكن در برابر دوست و دشمن و به يك‌چوبه تير عقاب پر « 5 » دو گور را در خاك و خون كشيدن « 6 »
- [ بيان ] « 4 » جشن آرايى صاحبقران گردون‌شأن به ورود نوروز سلطان و تجديد سال جديد به فيروزى و عيش رغيد
- بيان گلدسته‌بندى كلك سوانح نگار از گلهاى رنگارنگ بهار دولت پايدار در اين سال سعادت اشتمال
- گفتار در آغاز اهتزاز بهارستان سال فرخ‌فال تخاقوىئيل مطابق هزار و شصت و هفت هجرى و سوانح اقبال كه در اين سال فرخ‌فال به استقبال موكب جاه و جلال آمد
- بيان معزولى سليمان خان و بواعث آن
- توجّه موكب همايون به زيارت شاه طور و شكار در تون
- بيان مناقشهء ايلچيان تركستان با يكديگر در اثناى آمد و رفت به آستان گردون « 4 » شأن
- گفتار در اخبار ديار هندوستان
- متوفّيات
- گفتار در بزم آرايى نوروز سلطان در سال مطابق هزار و شصت و هشت هجرى و موافق ايت‌ئيل تركى
- امّا سوانح اين سال فرخ‌فال
- بيان روان شدن خاقان خصم‌افكن به صوب ييلاقات پريه و فريدن و سوانح اقبال كه در خلال اين « 1 » احوال به استقبال موكب جاه و جلال آمد
- آغاز اهتزاز بهارستان سال خير مآل تنگوزئيل تركى و سوانح اين سال فرخ‌فال « 3 »
- بيان توجّه اعلام ظفرنشان به صوب صواب مازندران بهشت‌نشان و سوانح اقبال كه در اين « 2 » سفر خير اثر به استقبال موكب جاه و جلال آمد
- گفتار در جشن آرايى خسرو سيّارگان در ساحت گلستان و بزم‌افروزى « 2 » كاركنان دولت ابدنشان به ورود نوروز سلطان در سال سيچقان‌ئيل مطابق هزار و هفتاد هجرى در مازندران بهشت‌نشان [ و وقايع آن ] « 3 »
- شرح توجّه موكب همايون جهان‌پناهى به شكارگاه « 3 » گندمان و وقوع شكار جرگهء حوض ماهى « 4 »
- بيان نقل مكان خسرو سيّارگان از قشلاق زمستان به ييلاق بهار و تابستان در سال اودىئيل « 1 » تركى مطابق هزار و هفتاد يك هجرى
- امّا « 7 » سوانح و وقايع اين سال خير مآل
- افزوده‌ها
- تعليقات
- لغات و اصطلاحات
- [ فهرست ها ]
- فهرست آيات و احاديث و امثال
- فهرست اشعار
- فهرست مصراعها
- فهرست اشخاص
- فهرست جاها
- فهرست مشاغل و مناصب
- فهرست ملل و نحل
- كتابنامه