تاريخ فرهنگ و تمدن اسلام و ايران ( ويژه علوم پزشكى ) ( فارسي ) — الصفحة ٢١٠

اصل ششم : حالات روحى و روانى

المباحث العلائيه دراين‌باره آورده است :

اعراض نفسانى شادى است و غم ، خشم ، لذت ، ايمنى ، ترس ، خجلى ، انديشه‌هاى كارهاى مهم ، علم‌هاى باريك ( دقيق ) و هر يك را اندر تن مردم اثرى ظاهر است ، فزون از اثر طعام و شراب ( نوشيدنى ) و غير آن ، از بهر آنكه طعام و شراب و ديگر اسباب بدان زودى اثر نكند كه اعراض نفسانى كند ؛ نبينى كه اثر سخنى يا چيزى خوش و يا ناخوش كه مردم بشنود يا انديشه كه بر خاطر او بگذرد چگونه زود بىهيچ مهلت بر رنگ روى او پديد آيد و حركت و آواز مردم اندر حال بگردد و اين حال نشان آن است كه اثر اعراض نفسانى قوىتر از اثر ديگر سبب‌هاست .

مزاج انسان به شدت از حالات روانى تأثير مىپذيرد . در جدول ( 11 ) شش حالت روانى مهم و كيفيت هر يك بيان شده است . غضب حرارت را يكباره بيرون مىراند ؛ درحالىكه لذت ، حرارت را كم‌كم بيرون مىراند . ترس ، حرارت را يكباره به داخل مىراند ( چهره سفيد مىشود ) ، اما اندوه حرارت را كم‌كم به داخل مىراند و در دراز مدت موجب بيمارىهاى سودايى مىشود .

نمايش تصوير

جدول 11 : كيفيت حالات روانى

كسى كه ساير موارد سته ضروريه را رعايت مىكند ، اما زود عصبانى مىشود يا برعكس خيلى خونسرد است سلامتى او در معرض خطر است . تسلط بر حالات نفسانى و واكنش عقلانى در مواجهه با اتفاقات بسيار مهم است . همچنين بايد پزشك منافع و مضرات حالات روحى و روانى ( غم ، شادى ، ترس و خشم ) را بشناسد تا بتواند با بيمارىها مبارزه كند و سلامت را به فرد بازگرداند . بقراط نيز مىگويد : برخى بيماران ، اگرچه شرايط آنها خطرناك است ، به راحتى سلامتى خود را با تكيه بر مهربانى پزشك به دست مىآورند . « 1 »

( 1 ) . Rashid Bhikha , Traditional roots of medicine . . . , p . 61 .