الإمام علي بن أبي طالب ( ع ) ( فارسي ) — الصفحة ٥١٧

گفتار برخى از علما در رد توجيه فوق

محدث بزرگ وعالم آگاه سيد نعمت الله جزائرى رحمه الله پس از نقل اخبار

فراوانى در اين زمينه گويد : واحدى از أصحاب ما به تأويل يا انكار اين اخبار

نپرداخته است ، آرى سيد اجل ما علم الهدى - كه خداوند أو را غريق رحمت خود گرداند - به

تأويل اين اخبار پرداخته وگويد : معناى اين كه فرموده : ( هر كه بميرد مرا مى بيند )

آن است كه ميت در آن حال ثمره ولايت يا ثمره انحراف از آن حضرت را

مى بيند ، زيرا روايت شده كه محتضر به وقت ديدن مرگ وفرا رسيدن آن چيزى

را به أو نشان مى دهند كه پى مى برد كه بهشتى است يا دوزخى ، وعرب گاه

مى گويد : فلانى را ديدم ، در صورتي كه منظورش ديدن متعلقات أو است از كارها

ومسائل مربوطه . واين تأويل را از آن رو اختيار كرديم كه أمير مؤمنان عليه السلام جسم

است پس چگونه [ بر بالين همه كس حاضر مى شود و ] هر محتضرى أو را

مى بيند ؟ در صورتي كه جسم نمى تواند در حالت [ وآن ] واحدى در جهات

مختلفي باشد ، از اين رو أهل تحصيل وتحقيق گويند : ملك الموت كه قبض

أرواح مى كند جنس است [ نه شخص ] ونمى تواند يك شخص باشد ، زيرا أو

جسم است ( 1 ) وجسم نمى تواند در حالت واحدى در جايهاى متعددى باشد ، پس

اين آية كه مى فرمايد : يتوفيكم ملك الموت . ( 2 ) منظور جنس ملك است [ نه

( 1 ) - در فلسفه اسلامى ثابت شده واز آيات وروايات نيز استفاده مى شود كه فرشتگان موجوداتى مجرد از مادة وجسمانيت اند ، ونيز در اخبار وارد است كه ملك الموت ياورانى دارد كه هر كدام تحت فرمان أو كار مى كنند وبه امر أو قبض أرواح مى كنند . از اين رو نيازى نيست كه ملك الموت جنس باشد نه شخص . بنابر اين تشبيه فوق درست به نظر نمى رسد . ( م ) ( 2 ) - سوره سجده / 11 .