دقائق العلاج ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٤٢

فائده استدلال بر مؤثر از اثر

فائده استدلال بر مؤثر از اثر

فائده استدلال بر مؤثر از اثر

همين‌كه دانستى كه از آثار مىتوانيم به مؤثرها پى ببريم و عوارض پيدا شدهء در بدن ، حاكى از سببهاى پنهان است ، براى پيدا كردن سببها راهى جز استدلال بآثار آن سببها نيست . اين آثار بر دو گونه است :

نخست آنها كه روشنتر و سبب استنباط حال بيمار است و به زبان ديگر آن آثار را به چشم مىبينيم مثل چيزهائى كه از رنگ ، حركات ، سكنات و سخنانى كه مىگويد درمىيابيم و همچنين نبض ، زبان ، چشم ، قاروره « 1 » ، تنفس وضع مدفوع و امثال آن دلالتهائى دارند و اينها اغلب قطعى است اما پارهء آثار ديگر فقط سبب پيدا شدن گمان و حدس در پزشك مىگردد كه گاهى هم داراى نتيجهء قطعى است از قبيل اشتهاى بيمار براى خوردن ، آشاميدن ، نزديكى ، درد ، خواب ، خواب ديدنها ، وسواسها ، تخيلات ، نيرو ، ضعف ، خفقان ، احساس سوزش و امثال آن . بنابراين اگر بيمارى به تو مراجعه كرد پيش از هر كار ديگر از اوضاع و احوال خارجى و عادات او در حال سلامتى و سپس از آثارى كه در بالا ياد كرديم تحقيق و جستجو كن و عقل خودت را داور قرار بده ، در صورت موافقت همه آثار باهم تصميم لازم را بگير چون هر مؤثر اثر خاصى دارد ، بشدت و ضعف آنها توجه كن تا اثر نيرومندتر را دريابى و همين‌كه آن را پيدا كردى اگر از سببهاى خارجى بود آن را قطع كن و اگر از اسباب داخلى باشد براى رفع آن چاره‌اى بينديش ، گاهى بعض از آثار پس از زدودن مؤثر نيز تا مدتى در يك بيمار باقى مىماند كه علتش

( 1 ) در اصطلاح پزشكى سنتى قاروره شيشه‌اى است كه ادرار بيمار را در آن مىيريختند و با ديدن آن بيمارى را تشخيص مىدادند . مترجم