دقائق العلاج ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١١٧

[ اول در حقنه ( به اصطلاح امروز فارسى تنقيه ) ]

1 - تا نياز شديدى پيش نيايد در هنگام گرما و سرماى زياد از اين راه نبايد استفاده شود و اگر چاره ديگرى نباشد بايد گرماى محل درمان معتدل باشد .

2 - پس از ماندن مدت زياد در حمام نباشد .

3 - پس از خستگى زياد نباشد .

4 - بيمار كودك نباشد .

5 - بيمار در حال گرسنگى يا سيرى زياد نباشد . 6 - اعضاء رئيسه همه سالم باشند و در صورت كم‌توانى يكى از آنها نبايد حقنه كنند و اگر در چنين حالتى نيازى بحقنه باشد از فتيله‌گذارى و يا نوشيدنيها بايد استفاده كنند . اما درباره خود داروئى كه حقنه مىشود بايد هفت شرط را مراعات كنند :

1 - داروئى كه حقنه مىشود نبايد گزنده باشد . 2 - داغ نبايد باشد .

3 - مخدر نبايد باشد . 4 - صبر ( داروى معروف ) نبايد از اجزاء آن باشد .

5 - مقدار آب نه كم باشد و نه زياد و گويا حد معتدل آن 250 سانتيمتر مكعب است اما در اين دوران تا 400 سانتيمتر مكعب آب به كار مىبرند و زيانى هم ندارد و به‌هرحال مراعات سن بيمار لازم است .

6 - مزاج داروى حقنه شده گرم و يا زياد سرد نبايد باشد .

7 - غليظ و رقيق نبايد باشد و عده‌اى گفته‌اند مقدار آب بايد ده برابر دارو باشد و پس از پختن بيك سوم برسد اما اين درست نيست و داروهاى كم‌وزن مثل گياه‌ها با اين دستور بيش از حد غليظ مىشود و در ساير داروها چنين نيست و بنابراين بايد بنوع دارو توجه شود و نبايد مثل شيره خرماى غليظ و يا مانند آب خالص لغزنده باشد زيرا اگر غليظ باشد بروده مىچسبد و سبب اسهال خونى مىشود و اگر زياد رقيق باشد سبب جدائى اخلاط و پراكندگى آنها مىگردد . اگر دارو داراى مزاج سرد باشد سبب نفخ و بدى گوارش مىگردد و اگر داراى مزاج گرم باشد سبب غش و اندوه بيمار و بخار