مفتاح الطب ومنهاج الطلاب — الصفحة ٣٧٨

پزشك در جامعهء اسلامى سده‌هاى ميانه « * »

مىدهد ، ولى تاكنون رمز اين نوشته به صورتي قانع كننده كشف نشده است « 35 » . احتمالا گنيزايى كه گوى تاين به بررسى آن پرداخته ، مهمترين منبع اطلاعات باقي خواهد ماند . مىتوان چنين انگاشت كه بيماران غالبا داروها را گران وخريد آنها را بيش از حدّ توانايى خود مىيافتند . بهاى گزاف داروها براي پزشكان نيز جاى نگرانى داشت .

پزشكى نگاران رساله‌هاى خاصّى دربارهء دارو براي تنگدستان مىنوشتند ودر آنها ظاهرا داروهاى ارزانتر را تجويز مىكردند « 36 » .

توجّه به بهداشت عمومى در مقياس وسيع ، آشكار افزون از حدّ توانايى فرد فرد پزشكان بود . احكام اسلامى دربارهء خيرات وصدقات وآن سنّت باستانى كه پادشاه را أخلاقا وعملا به رسيدگى به بهداشت رعاياى خويش ملزم مىكرد ، فضاى مورد نياز را براي چنين كمكها وحمايتهايى فرآهم مىآورد « 37 » . به هر تقدير با پافشارى پزشكان بود كه كه گامهاى استوار براي تحقق بخشيدن به آرمانها برداشته مىشد . گزارش معروف قرن چهارم ق / دهم م درباره گسترش خدمات پزشكى به نقاط روستايى وبه زندانيان در

- Veroffentlichung en aus der Heidelberger Papyrus - Sammlung , neue Folge , l ) در ميان اسناد پزشكى كه ديتريش به آنها اشاره مىكند ، آنكه گرومان Grohmann در Archiv Orientalm , 1935 , 7 : 439 . انتشار داد ، تنها قيمت شربت‌هاى دارويى را به دست مىدهد . پاپيروسى ديگر در مجموعه موجود در شهر وين ، تنها قيمت يك دارو را نشان مىدهد وپاپيروسى ديگر به ظاهر اطلاعات بيشترى به دست مىدهد . ( 35 ) G . Levi Della Vida , « A druggist's account » Archaeologica Orientalia ( n . 7 above ) , 150 - 155 . ( 36 ) - براي كارى كه ابن الجزار درباره اين موضوع انجام داده ، رجوع كنيد به : C . Brockelmann , Geschichte der arabischen Litteratur , 2 nd ed . ( Leiden : Brill , 1943 - 1949 ) , I , 274 : M . Ullman , op . cit . ( n . 6 above ) , 148 . ( 37 ) - رجوع كنيد به المبشر ، آن‌چنان‌كه در كتاب رزنتال آمده است : The Classical Heritage in Islam ( London : Routledge Kegan Paul , 1975 ) , 35 .