مفتاح الطب ومنهاج الطلاب — الصفحة ٢٣٥
خلاصهء باب هفتم
حركت وسكون ويا با خواب وبيدارى است .
ابن هندو در پايان حق را با أصحاب قياس مىداند ورأى أصحاب حيل را مطعون ومخدوش جلوه‌گر مىسازد « 1 » وباين نتيجة مىرسد كه أصحاب قياس مجال گسترش وتوسّع در طبع را در وجوه معالجات وشناسايى بيمارىها دارند ، وأصحاب تجارب كه به قياس معتقد نيستند اين مجال براي آنان تنگ مىگردد ، وأصحاب حيل هم كه كارى به أمور خصوصي ندارند وفقط به جنبه‌هاى عمومى توجّه دارند دچار خطاهاى بسيار مىگردند « 2 » .
خلاصهء باب هفتم
خلاصهء باب هفتم
در اين باب راههاى استنباط صناعت پزشكى بيان شده است . مؤلّف را عقيدة
( 1 ) أصحاب تجارب وأصحاب قياس در خواندن كتابها نيز دو روش مختلف را معمول مىداشتند چنانكه ابن رضوان مىگويد : در ترتيب خواندن كتابهاى بقراط دو برنامه موجود است يكى آنكه أصحاب تجارب معمول مىدارند كه از كتاب قاطيطرون كه به معنى دكان طبيب است آغاز مىكنند وپس از آن به ترتيب كتاب الكسر والرض وكتاب الجبر وكتاب الخراجات وسپس ساير كتابهاى عملي أو را مىخوانند وپس از فراغت از كتابهاى عملي به خواندن كتاب طبيعة الانسان مىپردازند . ترتيب ديگر آن است كه أصحاب قياس بدان عمل مىكنند كه از كتاب طبيعة الانسان آغاز وسپس به كتاب الفصول وتقدمة المعرفة مىپردازند وپس از فراغت از اينها به كتاب قاطيطرون وساير كتابهاى عملي أو مشغول مىشوند . التطرق بالطب إلى السعادة ( مجلة تاريخ العلوم العربية سال 1978 ج 2 شماره 2 ص 440 ) ( 2 ) - جالينوس در كتاب التجربة الطبية خود محكمه‌اى تشكيل داده كه در آن پيروان اين سه مكتب از عقيدهء خود دفاع وقول طرف مقابل را نقض مىكنند . أو خود تصريح مىكند كه نقض تجربه ودفاع از تجربه سخن خود أو نيست بلكه نقض تجربه سخن مردى از أصحاب قياس است كه عقيدهء أو شبيه به عقيدة اسقليبيادس Asclepiades است ودفاع از تجربه كلام مردى از أصحاب تجارب است كه مىتواند مينودوطوس Menodotos يا سرابيون Serapion ويا ثاودوسوس Theodosius باشد . التجربة الطبية ص 4 . اختلاف اين سه فرقه تا دورهء اسلام ادامه داشته تا آنجا كه در حضور الواثق باللّه خليفه عباسى در ميان فلاسفه ومتطببان بحثي در گرفته كه آراء كدام يك از اين سه مكتب مورد قبول جمهور طبيبان است . مروج الذهب ج 4 ص 77