مفتاح الطب ومنهاج الطلاب — الصفحة ٢٠٢
پيوست ( 1 ) از ابن سرابيون تا ابن هندو از محمدتقى دانش‌پژوه
پدر به دوازده دفتر فارسي مىرسد وپسر را در كحالى رساله‌ايست ( دانشگاه 2 / 6539 و 3 / 7549 ) .
14 - روزگار محمد أكبر ارزانى دهلوى در گذشتهء 1134 كه در هند مىزيسته ودر پزشكى هشت دفتر از أو به فارسي مانده است ، يكى گزارشى است بر قانونچهء چغمينى بنام مفرح القلوب .
( استورى 2 : 268 - فوناهن 24 - 27 )
15 - روزگار براكلسوس ( 1409 - 1541 ) نگارندهء طب جديد كيميائى وكروليوس در گذشتهء 1609 پيرو أو ونگارندهء كيمياء با سيليقا ( پزشكى شاهانه ) كه گويا نخستين‌بار اين سلوم حلبى در گذشته 1081 پزشك موسيقار رهبر پزشكان استانبول آن را از لاتين به عربى درآورده وآن به تركى هم درآمده است . أو در غاية الانقان في علم الأبدان خود نگارش براكلسوس وكروليوس را گذارده است .
زين العابدين مشهدي در گذشته 1206 كيميا باسيليقا را ومحمد على خانى شيروانى در 1246 در بغداد طب جديد كيميايى را بنام كيمياء الشفاء از تركى به فارسي درآوردند .
با اين دفترها تركان وايرانيان وعربها با پزشكى فرنگى نخستين‌بار آشنا شده‌اند ( نشريه 11 و 12 : 110 و 3 : 316 - استورى 2 : 252 - فهرست طب وصيدله حلب از سليمان قطايه ص 211 تا 228 ) .
16 - روزگار آشنايى ما با پزشكى اروپايى كه از زمان ناصر الدين شاه رسمي شده است . گزارش آن در كتابهايى كه دربارهء اميركبير وتاريخ وفرهنگ زمان قاجار نوشته‌اند مىتوان يافت وآن خود رشته‌ايست كه سر دراز دارد .