مفتاح الطب ومنهاج الطلاب — الصفحة ١٩٤

پيوست ( 1 ) از ابن سرابيون تا ابن هندو از محمدتقى دانش‌پژوه

آموزش يا تعليم همان قسمت وتحليل وحد وبرهان .

2 - ألفاظ ومصطلحات فلسفي .

3 - الفاظى كه مبادى طبي به شمار است .

4 - تشريح گزيده‌وار .

5 - بيماريهاى گوناگون وتبها .

6 - ده گونه نبض .

7 - آنچه از تن بيرون مىريزد .

8 - قانون داروها وخوراكيها ودرجات آنها .

9 - داروهاى ساده وآميخته كه نامهاى فارسي در آن آمده است .

10 - خوراكيهاى گوناگون .

11 - نامهاى ويژهء علتها ووزن‌ها وكيل‌ها .

12 - چند نكتهء نادر مانند : نضج ، طبيعت ، امتلاء ، وقتهاى بيماريها ، مزاج ، بحران .

اينان بودند چند تنى از برجستگان ايرانشهرى كه در پزشكى سرآمد آمدند ونگارشهاى آنان در اين هزار وچند صد سال ارزش خويش را از دست نداده است .

اينك از دو شاخهء پزشكى كه آگاهى آن براي يك پزشك ناگزير بوده است ياد مىكنم :

1 - شناخت زهرها ودرمان آنها كه به كار دربارهاى هندى ورومى وإيراني هم مىرفته ، ازاين‌روى مىبينيم كه جالينوس وديسقوريدوس وابن وحشيه را كتاب السموم است ( سزگين 4 : 60 و 121 و 386 ) ، از نگارش ابن وحشيه كه بنام « السموم والترياقات » است عكسي از نسخهء نوشتهء 713 در دانشگاه تهران داريم ( فهرست فيلمها 1 : 336 ) .

منكهء پزشك هندى « كتاب السموم والترياق » شاناق (

Canakya

) را از هندى به فارسي برگردانده وعباس بن سعيد جوهري آن را براي مأمون به عربى در آورده است ( همان جا 193 ) .