رؤيت هلال ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٩٩

مقصد اوّل در بيان معنى ماه وسال شمسي وقمري است

واوّل ماه قمري را يهودان وبعضي از تركان از وقت اجتماع آفتاب وماه در يك درجه مىدانند كه وسط محاق است . ومسلمانان اوّل ماه را از ديدن هلال مىدانند وآخرش را ديدن هلال ديگر .

ومنجّمان اين را ترجيح داده‌اند ، براي آنكه در محاق چون ماه از نور آن چيزى نمىنمايد گويا معدوم شده است . وچون هلال مىنمايد گويا الحال متولّد شده است از عدم وبيرون آمده است از شيمهء ظلمت .

وآنچه فقير را به خاطر مىرسد آن است كه جناب مقدس الهى براي آسانى كار بر عامهء عباد بناى فرائض وسنن را بر امرى چند گذاشته ، وبه وقتي چند منوط گردانيده است كه بر همهء خلق استعلام آنها در نهايت سهولت باشد ، وعوام وخواص به آنها يك نسبت داشته باشند .

چنانكه فريضهء صبح را به روشنى أفق منوط گردانيده است كه هر كه چشم دارد مىبيند ، وزوال را به زياد شدن سايه‌ها ، ومغرب را به غروب قرص يا ذهاب حمره .

واگر فريضة را به چهار ساعتي يا ده ساعتي روز منوط مىگردانيد ، بايست آلتها براي استعلام ساعات پيدا كنند ، وبر أكثر عوام متعسّر بلكه متعذّر باشد ، وهمچنين هلال شهر رمضان وغير آن را منوط به رؤيت ساخته است كه همهء خلق در آن مساوىاند ، وبسا باشد كه عوام زودتر وبهتر از خواص بينند .

وبه اين سبب بناى أكثر احكام شرعيه را بر ماههاى قمري وسير قمر گذاشته‌اند ، مانند مواليد حضرت رسول وأئمة ( صلوات الله عليهم ) وروز غدير وروز مباهله وأمثال اينها .

ورعايت درجهء آفتاب را نكرده‌اند ، زيرا كه اگر بر آن مبتنى مىساختند بر أكثر خلق مخفى مىبود ، وبايست رجوع كنند به منجّمان ماه را ، وزحمت بسيار در استعلام آنها بكشند چنانكه در مواليد پادشاهان عظيم الشأن مهرهء منجّمان استعلام مواليد ايشان مىنمايند وبر أكثر خلق مخفى است .

ودر ابتناى أكثر أمور بر حركت قمر نكتهء نجومى نيز مىتوان گفت كه چون قمر أقرب كواكب است به زمين ، وتعلّقش به أهل زمين زيادة از كواكب ديگر است ، لهذا آن را اعتبار كرده‌اند به خلاف مواليد شريفهء سلاطين با وقر وتمكين كه چون نسبت ايشان به آفتاب از