مقامع الفضل — الجزء ١، الصفحة ٤٨٤

جواب :

درست عمل نكنند آن را ندانند ، عنه عليه السّلام : « من عمل بما علم ورّثه اللّه علم ما لم يعلم » « 1 » .

علم قيام آن است كه : بنده در جميع حركات وسكنات ظاهره وباطنه حق سبحانه را بر خود قائم ومطلع داند أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ « 2 » و كُلِّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ « 3 » و وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ « 4 » ، چنانكه بعضي از مفسّرين فرموده‌اند « 5 » .

علم حال : دوام ملاحظهء دل ومطالعهء سرّ آن حال را كه ميان بنده وخدا هست « 6 » .

علم ضرورت روحي وقلبي : شهود حق سبحانه ومطالعهء صفات وافعال اوست كه بقاى حيات وقوام أو هر دو بدان متعلّق است ، چنانكه ضرورت نفس وقلّت أكل وشرب است « 7 » .

علم سعت : هرگاه اخلاق مبدّل شود « 8 » وبه جاى متابعت هوى متابعت خدا پديد آيد بعضي از حظوظ أو حقوق أو گردد وأو را از مضيّق ضرورت به فضاى سعت راه دهد واين مرتبه را سعت خوانند .

شيخ عارف جنيد در اين مقام گفته : أنا الآن محتاج إلى النكاح كما أنا محتاج إلى الطعام « 9 » .

وچون كسى واصل شود به قرب حقّ تعالى فائز گردد ، جميع تكاليف از

( 1 ) بحار الأنوار : 75 / 189 ( با اندكى اختلاف ) . ( 2 ) رعد ( 13 ) : 33 . ( 3 ) مدثر ( 74 ) : 38 . ( 4 ) عنكبوت ( 29 ) : 45 . ( 5 ) در مظانّش نيافتيم . ( 6 ) مصباح الهداية ومفتاح الكفاية : 67 . ( 7 ) مصباح الهداية ومفتاح الكفاية : 71 . ( 8 ) الف ، ب : گردد . ( 9 ) مصباح الهداية ومفتاح الكفاية : 73 .