جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥٤

فصل 6 عمل همان سزا و پاداش است

سبحان دلالت دارد :

« وَإنّ جَهَنّمَ لَمُحِيطَة بِالكافِرينَ » 9 : 49 ( توبه 49 ) « و دوزخ فراگير كافران است » .

و اين گفتار خداى تعالى به آن معنى اشاره دارد :

« وَلا تُجْزَوْنَ الا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » 36 : 54 ( يس ، 54 ) .

« جز آنچه عمل كرده‌ايد سزا نخواهيد ديد » .

و همچنين « انّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » 52 : 16 ( طور ، 16 ) .

« فقط سزاى آنچه كرده‌ايد خواهيد ديد » .

زيرا كه فرمود : « ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » 52 : 16 « آنچه مىكرديد » و نفرمود « بما كنتم تعملون » « به سبب آنچه مىكرديد » [ يعنى جزا و پاداش را خود عمل قرار داد نه نتيجهء عمل ] .

فيثاغورس ، فيلسوف يونانى ، گفته است : « در افعال و اقوال و افكار تو چيزهائى بر تو نمودار مىشود و از هر حركت فكرى يا قولى يا عملى صورتى روحانى براى تو پديدار خواهد شد . اگر آن حركت از روى خشم يا شهوت باشد مايه و مادّهء شيطان مىشود و تورا در زندگى از دريافت نور و روشنى پوشيده و در پرده نگه مىدارد ، و اگر آن حركت از روى عقل باشد فرشته اى گردد كه در دنيا از همدمى و همگامى با او لذّت برى و در آخرت به وسيلهء او به جوار رحمت و كرامت الهى نائل آيى » .

اين كلمات صراحت دارد بر اينكه موادّ اخروى بدنهاى اشخاص تحقّق همان تصوّرات باطنى و نيّات قلبى و ملكات نفسانى است كه به صورتهاى روحانى متصوّر مىشود و وجود آنها جنبهء ادراكى به خود مىگيرد . و انسان وقتى كه علاقه اش از اين دنياى ناپايدار بريده شد و هنگام مسافرتش به سراى پايدار فرا رسيد و از كارها و سرگرميهاى دنياى دون رها گشت و پردهء طبيعت از جلوى ديدگانش كنار رفت ، و چشم جانش بر رخسار ذات حقيقىاش افتاد و به صفحهء باطن و نامهء نفس خود و لوح دل خويش نظر افكند - كه گفتار خداى سبحان :

« وَاذَ الصّحُفُ نُشِرَتْ » 81 : 10 . ( تكوير ، 10 ) .