جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٢
خاطر نيك و تفكر
مگر آنكه خداى عزّ و جلّ او را به نور توحيد و معرفت مخصوص كرده باشد . و باز از آن حضرت روايت شده است كه : « أفضل العبادة إدمان التّفكَّر في اللَّه و في قدرته » .
« بهترين عبادت همواره انديشيدن دربارهء خدا و قدرت اوست » .
و مراد از تفكَّر دربارهء خدا تفكَّر دربارهء قدرت او و صنع و آفرينش او و دربارهء افعال شگفت انگيز و مخلوقات و ابداعات اوست ، نه تفكَّر در ذات او .
زيرا در اخبار از تفكَّر در ذات منع شده است ، به اين دليل كه اين تفكَّر موجب حيرت و سراسيمگى و اضطراب عقل خواهد شد . و روايت شده است كه :
« إيّاكم و التّفكَّر في اللَّه ، و لكن إذا أردتم أن تنظروا إلى عظمته فانظروا إلى عظيم خلقه » .
« از تفكَّر در ذات خدا پرهيز كنيد ، و اگر مىخواهيد به عظمت او بنگريد به عظمت آفرينش و مخلوقات او بنگريد » .
و مشهور است كه پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود :
« تفكَّروا في آلاء اللَّه و لا تفكَّروا في اللَّه ، فإنّكم لن تقدروا قدره » .
« در نعمتهاى خدا بينديشيد و دربارهء ذات خدا فكر نكنيد كه خدا را چنان كه سزاوار شناختن اوست نتوانيد شناخت » .
و امير المؤمنين عليه السّلام مىفرمايد : « التّفكَّر يدعو إلى البرّ و العمل به ، »
« تفكَّر آدمى را به نيكوئى و عمل به آن مىخواند » .
و نيز مىفرمايد : « نبّه بالتّفكَّر قلبك ، و جاف عن اللَّيل جنبك ، و اتّق اللَّه ربّك » .
« با تفكَّر دل خود را آگاه كن . و بهنگام شب و سحر از بستر برخيز ، و از پروردگارت پروا كن » .
و حضرت باقر عليه السّلام فرمود : « بإجالة الفكر يستدرّ الرّأى المعشب » ،
« با جولان دادن فكر رأى پر ثمر حاصل مىشود » .
و از امام صادق عليه السّلام روايت شده است كه :
« الفكر مرآة الحسنات و كفّارة السّيّئات ، و ضياء للقلوب و فسحة للخلق ، و إصابة في صلاح المعاد ، و اطَّلاع على العواقب ، و استزادة فى العلم ، و هي خصلة لا يعبد اللَّه بمثلها » .