أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ( فارسي ) — الصفحة ٤٠١
سمرقند : « 2 »
بيرون آنست . در حومه شهر نيز چهار كوچه هست : درب زامين .
درب مرسمنده ، درب نوجكت ، درب كهلباذ ، غير از نهرى بزرگ كه به شهر مىآيد شش نهر ديگر نيز از شهر مىگذرد بسيار زيبا ودلگشا است .
زامين : در دو كرانهء رودخانه است كه از ميان مىگذرد وپلهايى كوچك آنها را به يك ديگر مىرساند [ مانند شهري كه عضد الدولة در شيراز ساخته بود ] جامع در سمت راست كسى است كه به سوى سمرقند رود . بازارها در هر دو سو هستند . شهر كنار جاده است .
ساباط « 1 » : آبادان است . بيشتر بازارهايش با سقف كوتاه پوشيده چشمهء آبى روان دارد كه باغها پيرامن آنند . راه‌هاى أطراف در آنجا بهم مىپيوندند . * مرسمنده : محترم وداراى آب روان است بي باغ . سردسير است با بازارهاى رايج . جامع در كنارى از بازار است .
خشت : آبادي است در كوهستان . باديه‌هاى حاصلخيز نزديك كانهاى نقره . ديگر شهركها نيز مانند همين‌ها هستند .
سمرقند : « 2 »
سمرقند : « 2 »
قصبهء سغد ومركز سرزمين بشمار است ، شهري كهن وثروتمند ومحترم ومركزى زيبا ودلگشا ومرفه است . بردگان بسيار ، آب فراوان در نهر گود ، ساختمانها بلند ، استوار وپيوسته ، تدريس پيروان فرقه‌ها
( 1 ) ( حوقل : 515 : 17 ) . ( 2 ) حوقل : 492 - 500 .