موسوعة كشاف اصطلاحات الفنون والعلوم — الجزء ١، الصفحة ٤١٩
الترخيم :
الترخيم :
الترخيم :
[ في الانكليزية ]
Elision
[ في الفرنسية ]
Elision
بالخاء المعجمة لغة قطع الذنب . وعند النحاة هو حذف آخر الاسم تخفيفا أي من غير علّة توجبه سوى التخفيف ، وهو جائز في غير المنادى عند الضرورة ، وفي المنادى بشروط وهي أن لا يكون المنادى مضافا ولا مضارعا له
اي ساقي از ان مى شبانه * در ده دو سه جام عاشقانه تا در سر من ز عقل باقي است * از دست مده مى مغانه ديرى است كه آتش غم دل * در سينه همي كشد زبانه مى نوش تو حافظا به شادى * تا چند خوري غم زمانه چون نيست به هيچ گونه پيدا * درياى فراق را كرانه آن به كه ز صبر رخ نتابم * باشد كه مراد دل بيابم در سختى عشق اگر بميرم * من دل ز غم تو بر نگيرم پيوسته كمان ابروانش * از غمزه همي زند به تيرم نتوان قلم نوشت شوقش * گر پير فلك شود دبيرم دارم سر آنكه همچو سعدي * بنشينم وصبر پيش گيرم چون كرد زمانهء ستمكار * دور از تو به بند غم اسيرم آن به كه ز صبر رخ نتابم * باشد كه مراد دل بيابم مثال تركيب بند از قسم اوّل كه ابيات بند موافق باشند در قوافي خواجة سلمان ساوجي گفته . آئينهء جمال جان گشت لقاي روى تو * آئينهء نديده‌ام من به صفاى روى تو برك گل است در نظر كو برخ تو اندكى * ماند وگر نماند أو باد بقاي روى تو در دو جهان بجان ترا خلق همي خرند ومن * هر دو جهان نهاده‌ام نيم بهاي روى تو روى تو ديده چشم من در پى ديده رفت دل * هست گناه چشم من نيست جفاي روى تو چون بربيع روي ابر از كف پادشاه ما * در عرق است دم‌به‌دم گل ز حياي روى تو كسرى وجم بجنب أو هر دو شه دروغىاند * حاتم ومعن بر درش هر دو گداى راستين وه چه شود اگر شوم كشته براي چون توُئى * صد چو من ار فنا شود باد بقاى چون توئى جور تو هست دولتي كان نرسد بهر كسى * كي به چو من رسد گهى جور وجفاي چون توئى بر سر كوي عاشقى شاه وگدا يكى بود * پادشهى كند كسى كوست گداى چون توئى گر ندهم بعشق تو جان نه ز قدر جان بود * زان ندهم كه دامنش نيست سراى چون توئى خود نبود جفا روا خاصه بر ان كه أو بود * بنده شاه ومىزند لاف هواي چون توئى هست ز آبروي أو بر لب جوي سلطنت * سرو جلال وجاه را نشو ونماى راستين مثال قسم دوم تركيب بند كه ابيات بند مختلف القوافي باشد وهركدام مطلعى بود حضرت خواجة حافظ فرموده . اي سايهء رحمت إلهي * وى غنچهء باغ پادشاهي هم چرخ جمال را تو مهري * هم برج جلال را تو ما هي بر سلطنت تو بىتكلف * تمكين تو ميدهد گواهى بر نام تو مهر كرده گردون * منشور أوامر ونواهي نام تو يقين كه مىبرآرد * آوازهء ز ماه تا بما هي گردون كه لطيفها برآرد * درى چو تو در صدف ندارد اي خلعت ملك بر تو زيبا * وى غرهء دولت از تو غرا اي آمده نوعروس دولت * بر شكل وشمائل تو شيدا أنوار شكوه شهريارى * از روي مباركت هويدا