مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى — الصفحة ٤٨٢

باب اوّل در توبه

باب اوّل در توبه

باب اوّل در توبه

توبت را جهت آن مقدّم داشتيم كه أصل وأساس است در باب عفّت ومبدأ وفاتحهء احسان ومروّت .

وعفّت صرف قوّت شهوتست از متابعت هوى با مقتضاى رأى عقلي وامر شرعي ، وترك تعبّد آن تا حريّت وعزّت حاصل آيد ودناءت ومذلّت زايل شود ، وآن كمال واعتدال قوّت بهيمى است . ووقوف آن بر حدود علمي تا از تقصير وتعدّى خلاص يابد واز طرفين افراط وتفريط اجتناب نمايد ، نه به حرص وشره مبتلا شود - ومردم را در طور بهايم باز دارد - ونه به خمود وجمود باز ماند - وانسان را به مرتبهء جمادات باز آرد - .

وأول قوّتى از قوّتهاى نفس ، اين قوّتست كه چون غالب گردد مردم را به قوّت هوى ، سوى هاويه كشد ، ودواعي حرص وطمع وبخل وحسد بر وى گمارد ، وعزيمت مردان را سست گرداند ، وبه وهن وفتور در رساند وايشان را بر جاى مخانيث ونسوان نشاند ، ولباس عار وشنار در پوشاند ، وحميت وغيرت ببرد . بآكلهء آرزو آب روى را بخورد . وتوبت ، تشوير قلبست در وقت رؤيت قبائح نفسي به لمعان لوايح قدسي ، تا از مخالفات ومناهى إلهي قولا وفعال وقصدا رجوع لازم شمرد ، واز هر چه عقلا وشرعا قادح بود در مروّت ، اجتناب واجب شناسد ، وبه ظاهر وباطن از آن إعراض نمايد ، چنانچه ابن عبّاس - رضى اللّه عنه - در تفسير تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً « 1 » فرموده است كه توبت نصوح ، توبتي صادق بود صادر از قلوب ، مستجمع ندامت قلبي واستغفار لساني واقلاع بدني وجزم نيّت بر آن كه هرگز با مثل آن گردد « 2 » .

وتوبت اوّل قدميست از أقدام فتوّت ومبدأ طريقت وأساس أمر طالب آن . وصاحب فتوّت كسى تواند بود كه چون نيّت رجوع از چيزى جزم كرد وروى دل را از آن بگردانيد ، هرگز با آن معاودت ننمايد ، وخاطر امكان عود أو را در دل نگذرد ، چه از ضرورت ولوازم فتوّت عزمة الرّجال وقوّت مصابرت بر أمور وثباتست وهيچ مقام از

( 1 ) . قسمتى است از كريمهء 7 التحريم . ( 2 ) . بنگريد : تنوير المقباس في تفسير ابن عباس - مطبوع در حاشيهء الدّر المنثور - ج 6 ص 99 .