مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى — الصفحة ٣٤٨

تشريق اوّل در بيان NA / حقيقت عدالت واقسام آن

وى مفارقت كند روى در فساد وتباهى نهد وهيچ عضو « 1 » از اعضاى أو درست نماند .

نبينى كه تمامت فضائل به اعتدال « 2 » قائم‌اند چه اگر اعتدال نماند به طرف افراط يا تفريط ميل كند « 3 » وناچيز گردند ، واز اين سبب است كه عدالت ظلّ وحدت است وبقاى أشياء نباشد إلّا به وحدت وفساد آن به كثرت ، كه بعد است از منبع جود « 4 » وعين جمع وجود ، پس هر چه از ظلّ حقّ بيرون رفت فنا پذيرفت واز اين جهت فرمود كه : بالعدل قامت السّماوات والأرض « 5 » واگر قانون احكام عدالت - كه صورت شريعت است - در ميان مردم نباشد نظام عالم مختلّ گردد وأمور / 13 -

NB

/ معاش ومعاد فاسد شود وصلاح از عالم برخيزد ، چه شريعت ، صورت شأن حقّ است كه آن ظاهر امر واحد أو است ، چنانك فرمود : وَما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ « 6 » .

چنانك أعيان وحقايق به امر واحده موجودند ، أوصاف وكمالاتشان به شأن الهى منوطند وأحوال وافعال همه به صورت شريعت مضبوط ، أشياء به زبان استعداد در سؤال ، وحق به حسب استحقاق بخشندهء كمال ، وشريعت ميزان اعمال وأقوال . قال اللّه - تعالى - : وَزِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقِيمِ « 7 » .

وآن بر پنج قسم است : چه عدالت در مردم [ 1 ] : يا به اعتبار نفس خود باشد به حسب نسبت قوا با يكديگر [ 2 ] : يا به اعتبار غير ، وآنچه به اعتبار غير بود ( الف ) : يا به نسبت با حق باشد ( ب ) : يا به نسبت با خلق ، وآنچه به نسبت خلق بود

) A (

يا عدالت سلطان بود به نسبت با رعيّت

) B (

: يا نبود ، واين قسم

) I (

: يا به نسبت با أجانب وبيگانگان بود « 8 » ،

) II (

:

يا با أقارب ومتعلّقان ، وهر قسمي را از اين اقسام شعب وفروع بسيار باشد وضبط آن « 9 » بر أهل آن آسان وبر ناأهل دشوار ؛ واعملوا فكل ميسّر لما خلق له « 10 » .

( 1 ) . ش : عضوى ( 2 ) . چ ، ن : عدالت ( 3 ) . ش ، ن : كند . ( 4 ) . ن : خود ( 5 ) . در مصادر روائي فريقين ( حتّى مصادر متأخّر وعصري همچون نهج الفصاحة ) چنين روايتي نيافتم . ( 6 ) . قسمتى است از كريمهء 50 القمر . ( 7 ) . قسمتى است از كريمهء 35 الأسراء . ( 8 ) . ش : - بود ( 9 ) . ن : - آن ( 10 ) . بنگريد : بحار الأنوار ج 5 ص 157 ج 67 ص 119 . بيفزايم كه در ديگر مصادر شيعي اين روايت را نيافتم . نيز