المظاهر الإلهية في أسرار العلوم الكمالية — الصفحة ٢٧٤

مكتب ملا صدرا

خود بافته‌هاى آنها را بر هم زده وپاره‌اى از مباني آنان را بدور ريخته واز تاروپود استوار وسالم آن مكاتب بهره گرفته وخود طرحى نو در انداخته بود .

از اين رو ، گرچه بيشتر مسائل فلسفهء أو همان مسائل فلسفه قديم يا علم كلام وحتى پاره‌اى از براهين نيز نزديك به همان براهين گذشته است ؛ ولى گوهرشناسان فلسفه مىدانند كه ميان فلسفه صدرايى با فلسفه سينايى ( ابن سينا ) وارسطويى وديگران ، فرسنگها فاصله است وحتى از مكاتب اشراقي ويا تصوف ابن عربى نيز جداست ؛ با آنكه در برخى اصطلاحات ومبادى وتعريفات وأصول ظاهري به آنها نزديك مىباشد .

ملا صدرا گرچه از عناصر همهء مكاتب فلسفي وعرفانى وكلامي چيزهايى را در فلسفه خود آورده است ولى بر خلاف آنچه كه برخى ظاهربينان وسطحى نگرندگان مىگويند - كه وى مكاتب ديگر را بهم آميخته واز تركيب آنها مكتب خود ( حكمت متعاليه ) را ساخته « 1 » - مكتب أو آميخته‌اى از مكاتب ديگر نيست بلكه مكتبى است بسيط ومستقل كه عناصر مفيد روش سينايى واشراقي وعرفانى را در آن بكار گرفته است . خود أو مىگويد : « قد اندمجت فيه العلوم التألهيّة في الحكمة البحثية وتدرّعت فيه الحقائق الكشفيّة بالبيانات التعليمية . . . » « 2 » ؛ يعنى « دريافتهاى شهودي وعقائد شخصي خود را در قالب فلسفه رايج ( مشائى ) بيان كردم » ؛ وهمين شباهت در قالب ، برخى را باشتباه مىاندازد .

يكى از ويژگيهاى ملا صدرا آن است كه أصول فلسفي كهن اشراقي را ( مانند اصالت وجود يا نور وذو مراتب بودن آن وحركت در جوهر طبيعت را كه نزد حكماى

( 1 ) مقدمهء دانش‌پژوه بر كسر أصنام الجاهلية ، ص 15 . ( 2 ) مقدمهء أسفار .