قاموس البحرين ( فارسي ) — الصفحة ٣٢٢

فصل ششم در بيان حقيقت توبه

فصل ششم در بيان حقيقت توبه

فصل ششم در بيان حقيقت توبه

بدان كه چون از مردم فعل چيزى يا ترك چيزى صادر گردد ، أوّل در دل او اعتقاد حاصل مىآيد كه آن چيز نافع است يا ضارّ است . از اعتقاد منفعت آن چيز ، ميل به سوى فعل متولد مىشود . و از اعتقاد مضرّت آن چيز ، ميل به سوى ترك حاصل مىآيد . بعد آن ، قدرت با اين ميل يا موجب فعل مىشود يا موجب ترك مىگردد .

چون اين معلوم شد ؛ پس بدان كه توبه همچنين است . چون مردم اعتقاد مىكند كه فعل معصيت موجب ضرر عظيم است ، بر حصول اين اعتقاد نفرت از معصيت مترتب مىشود . آن نفرت سه چيز اقتضا مىكند : أوّل ندامت از گناهان زمان ماضى ؛ دوم ترك گناه در حال ؛ سوم قصد ترك آن در استقبال .

فهذا هو الكلام فى حقيقة التوبة . و قالت الفلاسفة : المعصية إنّما توجب العذاب من حيث أنّ حبّ الجسمانيات إذا بقى فى النفس بعد مفارقة البدن و لا يمكنها الوصول إلى المحبوب فحينئذ يعظم البلاء . فالتوبة عبارة عن اطلاع النفس على قبح هذه الجسمانيات . و إذا حصل هذا الاعتقاد زال الحبّ و حصلت النفرة . فبعد الموت لا يحصل العذاب بسبب العجز عن الوصول إليها .