قاموس البحرين ( فارسي ) — الصفحة ٢٥٨

فصل نهم در بيان نفى جهت

تعالى بالاى عرش است . و قول اين فريق همچو قول ساير مجسّمه مطلق است ، مقيّد به قيدى نيست .

و بعضى از ايشان بر آنند كه الله تعالى را صورت و وجه و عين و يد و اصبع است ؛ و او تعالى متصف به مجىء و ذهاب است « 1 » .

و دليل مجسّمه بر بودن الله تعالى در جهت ، معقول و منقول است .

معقول آن است كه : نفى شيء از جهات ستّ ، اعدام آن شيء است . پس لازم آيد كه الله تعالى در جهت بود .

و جواب اين معقول آن است كه : نفى شيء از جهات اعدام وقتى باشد كه آن شيء مادّى بود . امّا اگر آن شيء مادّى نباشد چنان كه زمان ، نفى او از جهات موجب اعدام نيست .

و منقول نصّ « الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى » « 2 » است .

و دليل فريق اخير از مجسّمه بر اثبات صورت و وجه و عين و غير آن ، ظواهر اين نصوص است : قال - عليه السلام - : « إنّ اللّه خلق آدم على صورته » « 3 » ، و قال تعالى : « وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ » « 4 » و « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ » « 5 » و « وَ لِتُصْنَعَ عَلى عَيْنِي » « 6 » و « خَلَقْتُ بِيَدَيَّ » « 7 » ، و قال - عليه السلام - : « قلب المؤمن بين إصبعين « 8 » من أصابع الرحمن » « 9 » ، و قال

( 1 ) . ر . ك . تلخيص المحصّل ، ص 263 . ( 2 ) . طه / 5 . ( 3 ) . بحار الانوار ، ج 45 ، ص 11 و ج 11 ، ص 121 و ج 57 ، ص 103 و كافى ، ج 1 ، ص 134 . ( 4 ) . رحمن / 27 . ( 5 ) . قصص / 88 . ( 6 ) . طه / 39 . ( 7 ) . ص / 75 . ( 8 ) . ش : الإصبع فى اللغة الأثر كذا فى شرح التعرّف فقوله - عليه السلام - « بين إصبعين » أى بين أثرين أثر عدله و أثر فضله . ( 9 ) . بحار الانوار ، ج 70 ، ص 39 .