قاموس البحرين ( فارسي ) — الصفحة ٢٣٣

فصل چهاردهم در بيان اسماء « 1 » الله تعالى

اين هر دو كلام تناقض بيّن است .

و نزديك ديگران اسم غير مسمّى است .

و دليل اهل سنّت بر اين كه اسم عين مسمّى است ، وجوه است :

وجه أوّل آن است كه : الله تعالى مىفرمايد : « ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا أَسْماءً » « 1 » . و معبود كفّار ذوات اصنام بوده است ، نه عباراتى كه دالّ بر آن ذوات است . از اين معلوم شد كه اسم عين مسمّى است .

وجه دوم آن است كه : الله تعالى مىفرمايد : « سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ » « 2 » ، و جاى ديگر مىفرمايد : « فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ » « 3 » . و طريق تمسك بدين هر دو آيت آن است كه :

الله تعالى امر كرده است به تسبيح ، و معنى تسبيح تنزيه است ، و التنزيه يكون للذات المنزه عن النقايص ، لا للعبارات التى هى فى حيّز الحدوث و النقصان .

وجه سوم آن است كه : الله تعالى مىفرمايد : « تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلالِ » « 4 » ، و اين آيت دليل مىكند كه اسم ربّ « ربّ » است ؛ زيرا كه مسبّح و متبارك به حقيقت اوست .

و در اين استدلالات بحث است . زيرا كه اطلاق لفظ اسم و ارادت مسمّى موجب آن نيست كه اسم عين مسمّى بود ، چنان كه اين حكم در ساير مجازات مطّرد است .

و الجواب أن يقال : المدّعى إنّ الاسم هو عين المسمّى بحسب الشرع لا بحسب اللغة و العرف . لأنّه ورد فى عدّة مواضع من كلام ربّ العزّة إطلاق الاسم و إرادة المسمّى . و هذا دليل على أنّ الاسم فى الشرع هو المسمّى . لأنّه لو جرّد النظر إليه يغلب على الظّن أنّ الاسم هو المسمّى ، و لا معنى للدليل سوى هذا . على أنّ الأصل فى الكلام هو الحقيقة .

( 1 ) . يوسف / 40 . ( 2 ) . أعلى / 1 . ( 3 ) . واقعه / 74 . ( 4 ) . رحمن / 78 .