ميراث حوزه اصفهان ( رسائل إجالة الفكر للهندي وأجل محتوم ، تجسم الأعمال ، سهو النبي ووحدت وجود للخواجوئي ) — الصفحة ١٥٥

فصل سوّم در تحديد وتحقيق معنى توحيد

فإذا أسقطت الإضافات وأطلقت المقيّدات ثبت التوحيد .

وقال آخر : التوحيد إثبات العين ، وإفناء الغير ، ورؤية الشرّ محض الخير .

به عين عشق آن كو ديده ور شد * همه عيب جهان پيشش هنر شد

به مجنون گفت روزى عيب‌جويى * كه پيدا كن به از ليلى نكويى

ز حرف عيب جو مجنون برآشفت * در آن آشفتگى خندان شد وگفت

كه گر بر ديدهء مجنون نشينى * به غير از خوبى ليلى نبينى

شيخ شبسترى بعد از ايراد سؤالي كه :

بت وزنّار وترسايى در اين كوى * همه كفر است اگر نه ، چيست ؟ بر گوى

گويد :

بت آنجا مظهر عشق است ووحدت * بود زنّار بستن عقد خدمت

چو كفر ودين بود قائم به هستى * شود توحيد عين بت‌پرستى

چو هستى هست اشيا را مظاهر * از آن جمله يكى بت باشد آخر

نكو انديشه كن اى مرد عاقل * كه بت از روى هستى نيست باطل

بدان كه ايزد تعالى خالق اوست * ز نيكو هر چه صادر گشت نيكوست

وجود آنجا كه باشد محض خير است * اگر شرّى بُوَد در وى ز غير است

مسلمان گر بدانستى كه بت چيست * بدانستى كه دين در بت‌پرستى است

وگر مشرك ز بت آگاه گشتى * كجا در دين خود گمراه گشتى

نديد أو از بت الّا خلقِ ظاهر * بدان علّت شد اندر شرع كافر

تو هم ز آن گونه بيني حق به پنهان * به شرع اندر نخوانند مسلمان

ز اسلام مجازى گشت بيزار * كه را كفر حقيقي شد پديدار

درون هر بتي جانى است پنهان * به زير كفر ايمانى است پنهان