تعليقه بر الهيات شرح تجريد ( فارسي ) — الصفحة ١٦

1 - إثبات واجب الوجود

خفرى در بحث إثبات واجب الوجود ، ابتدا برهان خواجه نصير الدين طوسى را در اين باب بيان مىكند . سپس به نقد و بررسى و ايراد براهينى در تقويت برهان خواجه مىپردازد كه اين براهين بعدها مورد توجّه بسيارى از حكما و متكلّمان اسلامى واقع شد . به گونه‌اى كه در ردّ يا دفاع از آنها حواشى متعددى نگاشته شد . به جهت اهميّت اين مبحث ، اهمّ براهين خفرى را شرح و آرا و نظرات مهم در اين خصوص را بيان مىكنيم :

نحوهء طرح مباحث به طور اجمال به شرح ذيل مىباشد :

1 . برهان مرحوم خواجه در إثبات ذات واجب .

2 . اهمّ براهين خفرى كه شامل دو برهان مىباشد .

3 . نظر صدر المتألهين شيرازى دربارهء برهان أوّل در شواهد الربوبية .

4 . نظر صدر المتألهين شيرازى دربارهء اين برهان در كتاب اسفار .

5 . نظر حاج ملّا هادى سبزوارى دربارهء برهان أوّل خفرى .

6 . تفسير و دفاع ميرداماد از برهان أوّل خفرى .

7 . برهان دوم خفرى كه آن را برهان صديقين ناميده است .

8 . تقرير حضرت آيت اللّه جوادى آملى از برهان دوم خفرى .

9 . تقرير ملّا هادى سبزوارى از برهان اخير خفرى .

خواجه نصير الدين طوسى در كتاب تجريد الاعتقاد خود ، واجب الوجود را از طريق بطلان دور و تسلسل به إثبات رسانده است . وى مىگويد : « اگر در ميان موجودات ، واجب الوجودى يافت شود كه مطلوب حاصل است ، امّا اگر موجود واجبى نبود ، بلكه موجودات منحصر در ممكنات باشد ، بنا بر ابطال دور و تسلسل نيازمند به واجب خواهد بود . زيرا اگر از علّت وجود ممكن سؤال شود ، در حالى كه در عالم هيچ موجود واجبى نباشد ، خود علّت نيز بايد امر ممكنى باشد و لذا نقل كلام در