بيست رساله ( فارسي ) — الصفحة ١٦٠

دلائل التوحيد

است ، وآنچه عرض است ، به منزلهء زير وزبر آن كلمات است .

بنزد آن كه جانش در تجلّى است * همه عالم كتاب حق تعالى است

عَرَض اعرابِ وجوهر چون حروفست * مراتب همچو آيات ووُقوف است

از آن هر عالَمى يك سورهء خاص * يكى زان فاتحه وآن ديگر اخلاص

پس چنان چه انساني تكلّم مىنمايد وحروفات را به وجود لفظي ايجاد مىكند ، خداوند تعالى تمام ماهيّات را به وجوداتى كه عطا فرموده ، ايجاد كرده ، وهر كدام از اين كلمات يك حقايق وصفات مخصوصة دارند كه اشخاصى كه حقيقت بين هستند ، به مشاهدهء آن‌ها حقيقت وصفات آن‌ها را دريابند .

اسم هر چيزى تو از دانا شنو * رمز سر عَلَّمَ الْأسماء شنو

نزد موسى نام چوبش بد عصا * نزد خالق بود نامش اژدها

في الجملة ، تمام موجودات ماهيّاتى هستند كه خداوند به فيض وجود آن‌ها را موجود فرموده وظهور داده ، واگر بخواهد دفعتا لباس وجود را از تمام آن‌ها سلب نمايد كه در باب قيامت فرموده : وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرى فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ « 1 » .

ومثل ارواحى كه خداوند ايجاد مىفرمايد ، مثل قوّهء كهربائيه وبرق است كه ممكن است چراغ‌هاى غير متناهي دفعتا روشن شود ودر آن واحد خاموش گردد . ما خَلْقُكُمْ وَلا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ واحِدَةٍ ، وَما أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ « 2 » .

واين موجودات كلمات وجوديه مىباشند وأنبياء عظام اين كلمات كتاب تكويني را به مردم تعليم مىنمودند ؛ چنان چه خداوند در قرآن مجيد فرموده : أَ فَلا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ ، وَإِلَى السَّماءِ كَيْفَ رُفِعَتْ ، وَإِلَى الْجِبالِ كَيْفَ نُصِبَتْ ، وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ « 3 » وساير كلمات وجوديه‌اى كه يك يك آن‌ها را بيان نموده وبه مردم تعليم مىكردند ومىفرمودند : قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ « 4 » ، يعنى نظر كنيد در آيات الهيّه ودر

( 1 ) . زمر ( 39 ) آيهء 68 . ( 2 ) . لقمان ( 31 ) آيهء 28 ونحل ( 16 ) آيهء 77 . ( 3 ) . غاشيه ( 88 ) آيات 16 - 20 . ( 4 ) . يونس ( 10 ) آيهء 101 .