شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥١

بحث اوّل : در بارهء معناى حقيقي اشتقاق است وآن عبارت از گرفتن لفظي از لفظ ديگر است

ومادر به اين دليل كه أف گفتن بر آنها حرام است .

2 - يا دلالت التزامى از توابع دلالت مطابقه‌اى است ، مانند اين آية قرآن :

« فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ » تا پايان آية كه مىفرمايد « أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ » ، كه مفهوم تابعي آن باطل نبودن روزهء كسى است كه با جنابت وارد صبح شده است .

زيرا اگر اين دلالت مفهوم تابعي نباشد مىبايست آميزش با زنان در آخرين ساعات شب ، با وجود باقي بودن وقت ، حرام باشد .

فصل سوّم : در مورد اشتقاق كلمه است ودر آن بحثهايى وجود دارد .

فصل سوّم : در مورد اشتقاق كلمه است ودر آن بحثهايى وجود دارد .

بحث اوّل : در بارهء معناى حقيقي اشتقاق است وآن عبارت از گرفتن لفظي از لفظ ديگر است

بحث اوّل : در بارهء معناى حقيقي اشتقاق است وآن عبارت از گرفتن لفظي از لفظ ديگر است

به اين سبب كه در معنى وحروف اصلى مشترك هستند .

اشتقاق چهار ركن دارد :

اوّل - اسمى كه براي معنايى قرار داد شده باشد ، مانند تصرّف .

دوّم - معناى ديگرى غير از معناى قراردادى كه با معناى قراردادى نسبتي داشته باشد ، مانند متصرف كه از تصرف مشتق شده است .

سوم - اشتراك دو اسم در حروف اصلى .

چهارم - تفاوتى كه اسم دوّم با اسم اوّل دارد ، اين تفاوت يا تنها در حركت ويا در حروف ويا در هر دو مىباشد وهر يك از اين تفاوتها ممكن است به صورت كاهش يا افزايش يا هر دو باشد .

به گمان امام فخر رازي حاصل اين تقسيم ، نه قسم مىشود واين اشتباه است وبا محاسبهء دقيق روشن مىشود كه پانزده قسم است : 1 - حرف اضافه داشته باشد ، 2 - حركت اضافه داشته باشد 3 - هم حرف وهم حركت اضافه داشته باشد 4 - حرفى كم داشته باشد 5 - حركتي كم داشته باشد 6 - هم حرف وهم حركت كم داشته باشد 7 - يك حرف اضافه ويك حرف كم 8 - حرفى اضافه