شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٨

يه - رسول خدا ( ص ) علي ( ع ) را از آغاز عمر تا بالاترين مراتب كمالات نفساني تربيت كرد

در خانه‌اى نيامده بود مگر خانهء رسول خدا وخديجة كه من سوّم آنها بودم نور وحى ورسالت را مىديدم وبوى نبوّت وپيغمبرى را مىبوييدم ، وهنگامى كه وحى بر آن حضرت نازل شد ، صداى شيطان را شنيدم ، گفتم اى رسول خدا اين چه صدايى است ؟ فرمود اين شيطان است كه از پرستيده شدن مأيوس شده آنچه را من مىشنوم تو مىشنوى وآنچه را مىبينم مىبينى ، مگر اين كه پيغمبر نيستى ولى وزيري وبر خير ونيكى هستى . . . » « 149 » تا بدان جا كه پس از پيامبر أستاذ جهانيان در همهء علوم شد .

توضيح مجمل در بارهء اين حديث شريف ، كلام رسول خداست : « من شهر دانشم وعلى دروازهء آن است » « 150 » . شك نيست مقصود پيامبر ( ص ) از اين كلام اين است كه خود آن حضرت سرچشمه‌اى است كه از آن علوم اسلامى ورموز حكمت كه قرآن حكيم وسنّت كريم را نيز شامل است ، جارى است . رسول خدا مصدر اين علوم ومحيط بر آنهاست ، زيرا تعبير خود به مدينه به معناى جامعيّت آن مىباشد . پس از پيامبر ( ص ) علي ( ع ) منشأ تمام اين اسرار وهدايت كنندهء مجملات قرآن وسنّت واحكام كلّى اسلامى است زيرا علي ( ع ) داراى قدرت واستعدادي بود كه به آسانترين وجه اسرار را درك مىكرد وراه را به ديگران نشان مىداد . دروازهء شهر علم همان جهتي است كه مردم روى به آن سو دارند واز آن خواسته‌هاى خود را دريافت مىكنند .

توضيح مفصّل كلام علي ( ع ) : هنگامى كه به جستجوى وفحص همهء علوم مىپردازيم در مىيابيم كه بزرگترين آنها دانش الهى است . در خطبه‌هاى آن حضرت از رموز توحيد ، نبوّت ، قضا وقدر ، اسرار معاد وارد شده است ، كه بيان خواهيم كرد در كلام هيچ يك از علما واستوانه‌هاى حكمت نيامده است ، سپس

( 149 ) خطبهء قاصعه ص 192 ابن أبي الحديد وص 234 فيض الاسلام . ( 150 ) انا مدينة العلم وعلى بابها .