شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٤

فصل دوّم - اقسام نظم

خطبه‌ها زياد به كار مىرود .

وجه دوازدهم ابهام : ابهام اين است كه براي لفظ دو معناى ظاهري وتأويلى باشد وبه ذهن شنونده معناى ظاهري متبادر شود در حالتي كه مقصود معناى تأويلى لفظ باشد . مانند سخن خداوند متعال : « وَما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ » « 101 » .

وجه سيزدهم مراعاة نظير : مراعاة نظير ، عبارت است از جمع كردن أموري كه با يكديگر موازنه وتناسب داشته باشند مانند سخن حضرت علي ( ع ) :

« سپاس خداوندى را كه از رحمت أو نااميدى نيست از نعمتهاى أو كسى بىبهره واز مغفرت أو كسى مأيوس نيست » « 102 » .

وجه چهاردهم مدح موجّه : مدح موجّه آن است كه ممدوح را به چيزى مدح كنى كه اقتضاى آن مدح ، مدح ديگرى باشد مانند مدح متنبّى براي سيف الدولة :

« آن قدر جانها را در ميدان كارزار از دشمن گرفتى كه اگر آنها را براي خود نگه مىداشتى بايد دنيا به جاودانى تو تبريك مىگفت » .

شاعر ابتدأ ممدوح را به شجاعت ودر پايان وى را به بلندى مرتبه مدح كرده است « 103 » .

وجه پانزدهم احتمال دو ضدّ : احتمال دو ضدّ اين است كه سخن به نسبت مساوى احتمال مدح يا ذم را داشته باشد . مانند اين كه در مورد يك چشم گفته شود : « كاش هر دو چشمش مساوى مىبود »

( 101 ) سورهء زمر ( 39 ) : آيهء ( 67 ) : زمين به تمامى در روز قيامت در قبضهء قدرت اوست وآسمانها به دست أو درهم پيچيده مىشوند . ( 102 ) الحمد للّه غير مقنوط من رحمته ولا مخلوّ من نعمته ولا مأيوس من مغفرته . ( 103 ) لازمهء گرفتن جانهاى زياد از دشمن اين بوده است كه شاعر مدح ديگرى كه جاويدان ماندن در دنياست بياورد . مترجم