جامع الأفكار وناقد الأنظار — الجزء ١، الصفحة ٠.٢٢
« به جاى » مقدّمه
3 - بر كنارهء آوردگاه انديشه‌ها
الف : حوزهء زماني پيدايش " جامع الأفكار " وويژگيهاى آن ؛
ب : انتساب آن به نراقى ؛
ج : درون‌مايه وسبك نگارش آن ؛
د : آثاري كه نراقى در خلق اين نقاوة السلف كلام إلهي بدون واسطه به آنها مراجعه كرده است ؛
ش : دستنوشتها وروش تصحيح ؛
امّا - آن‌چنان كه گذشت - ، از اين مجموعه ، خوانندهء عزيز اكنون تنها دو زيرعنوان « ج » و « ش » از اين آخرين بخش - يعنى « درون‌مايه وسبك نگارش جامع الأفكار » و « دستنوشتها وروش تصحيح » - را آنهم در صورت « كوتاه شده » - ودر نخستين مورد « سخت كوتاه شده » اش - را در مقابل خود خواهد داشت ؛ وتلخكامى راقم اين سطور را كه نتوانست آنچه را وظيفهء خود مىدانست ، به انجام رساند ، والعذر عند كرام الناس مقبول .
درون‌مايه وسبك نگارش « جامع الأفكار وناقد الأنظار »
در اين جستار كوتاه ، راقم سر آن دارد تا به اختصار هرچه تمامتر از درون‌مايه وسبك نگارش اين كتاب سخن بازگويد . مىدانيم كه حكيم نراق در سراسر عمر پربار خود ، هيچ‌گاه به تدوين يك دورهء مبسوط حكمت نپرداخت . هرچند سه رسالهء « اللمعات العرشية » و « الكلمات الوجيزة » و « اللمعة الإلهية » ى أو تا حدودي تمامى مباحث فلسفهء اسلامى را در بر دارد ، امّا اختصار اين هر سه كتاب چنان است كه نمىتوان آن سه را نمايانگر كامل مباحث خود دانست . « أنيس الحكماء » هم ، هرچند در نظر مؤلّف از طرحواره‌اى فراگير برخوردار بوده است ، امّا أو تنها به تدوين بخشي از أمور عامّة وطبيعيات آن پرداخت وبا درگذشت آن بزرگمرد ، كتاب براي هميشه ناتمام ماند . « گزارش أو بر إلهيات شفا » نيز ، هم ناتمام است وهم بيشتر در خور