منتخب التواريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٣٢

نصير الدين محمد همايون پادشاه غازى

و اين قصيدهء او نيك واقع شده كه ، مطلع :

هر آنكس كه بر كام گيتى نهد دل * به نزديك اهل خرد نيست عاقل

وفات او در سنهء اثنى و خمسين و تسعمائة ( 952 ) در دكن بود . « تابع اهل بيت » تاريخ يافته شد .

ديگرى خواجه ايواب بن خواجه ابو البركات است كه ابا عن جد از بزرگ‌زادگان ماوراء النهر است . پدر و پسر با وجود فضايل مكتسبى و موروثى هر دو به بىقيدى ضرب المثل‌اند ، يكى در عراق و خراسان ، دوم در كابل و هند و اين منتخب گنجايش تفصيل احوال ايشان ندارد كه در جاهاى ديگر مذكور است و مشهور .

مىگويند كه خواجه ابو البركات اين مطلع بيت خود بر فضلاى عصر خود خوانده ، بيت :

خشك شد كشت اميد و تازه شد قحط وفا * ز آتش دل يا در ابر چشم ما باران نماند

او را به تخطئه گفتند كه « يا » در مصرع اخير بىمعنى است و به جاى آن ، تا بايستى گفت . خواجه در بديهه اين قطعه به عذرخواهى گفته ، قطعه :

هر چه آيد به پيش اهل نظر * به گمان خطاش خط نكنند

نقطه‌ها گر فتند زير و زبر * عاقلان « 1 » پيرو نقط نكنند

يا بخوانند و نيك فكر كنند * يا نخوانند تا غلط نكنند

قصيده‌يى در زمين سلمان ساوجى گفته كه مطلعش اين است ، قصيده :

تب غم دارم و درد سر هجران بر سر * آمده جان « 2 » به لب و نامده جانان بر سر

تا گرفت آتش دل در تن من چون فانوس * دامنم چاك شد و چاك گريبان بر سر

و اين دو سه بيت از قصيده‌يى است كه در هجاى قاضى نيشابور گفته ، بيت :

خلاف شرع پيمبر نوشت « 3 » فقه دگر * كه هيچ زان نبود در كتابها مسطور

عسل حرام نوشت و شراب كرد حلال * كه اين عصارهء تاكست و آن قى زنبور

زنى كه شكوهء شوهر به پيش قاضى برد * كه حظ نفس من از وى نمىرسد به ظهور

( 1 ) . نسخه : « عقل را پيرو » و نسخهء متن مشهور است و پيرو به معنى پيروى ، چون خونريز و زمين بوس و امثال آن به معنى مصدرى آمده است . ( 2 ) . در متن : « جانم » بود ، پاورقى را به جاى آن قرار داديم . ( 3 ) . نسخه : و راست .