همايون نامه ( تاريخ منظوم حكيم زجاجى ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٤٠

خبر مرگ واثق بن معتصم

بر آن نامور تشنگى زور كرد * ز راحت دل نازكش دور كرد

طبيبان عالم فراز آمدند * بر كامران چاره‌ساز آمدند

ز خوردن نياسودى آن سرفراز * همىرفت و مىآمد آن رنج باز

15 مخور سير تا دير مانى به جاى * به پيرى رسى در سپنجىسراى

ز كم خوردن اى جان فرشته شوى * به عقل و به دانش سرشته شوى

چو افزون خورى جان بكاهد ز رنج * به كم خوردن اى يار بفزاى گنج

چو اندك خورى تندرستى بود * ز بسيارى اى يار سستى بود

سگ آمد ز بسيارخوارى ذليل * بس است اين سخن اهل دل را دليل

20 به اندازه خور آنچه يا بى طعام * به روح بهيمى مده بيش كام

چو بىمر كنى روغن اندر چراغ * فرو ميرد آن شمع رخشان به باغ

ز ناگاه « 1 » آن شاه بيمار شد * ز اسراف ، معده گران‌بار شد

ورا ابتلا قوت از دل ببرد * چو لاشه خوى معده در دل بمرد

طبيبان برفتند و بردند چار * بيامد مزاجش دمى با قرار

25 طبيبان ز رنجش فرو ماندند * ذخيره سراسر بر او خواندند

ندانست كس چارهء درد مرد * علاجش ندانست داننده كرد

ز شهر نشابور پيرى طبيب * بيامد ز هر دانشى بانصيب

به راه طبيبى در . . . تيزرو * به دانش ز سقراط برده گرو

بپرسيد از خوردوخوابش نخست * بدانست از اصل رنجش درست

30 به انديشه بگرفت نبضش به دست * بر نامبرده فراوان نشست

پس آن‌گاه قاروره‌اش پيش خواست * بديد آب و انديشه از دل بكاست

زبانش نگه كرد بشناخت رنج * كه بودش به دل در از آن علم گنج

ز نوعى علاج شه آغاز كرد * در دانش اندر جهان باز كرد

گرفت و رها كرد و بست و گشود * دلاور دم عيسوى مىنمود

35 تنورى ز آهن بفرمود كرد * در او نامور آتش و دود كرد

چو بسيار هيمه در آنجا فشاند * شهنشاه را اندرآن‌جا نشاند

( 1 ) ز ناكام