همايون نامه ( تاريخ منظوم حكيم زجاجى ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٣٠

خبر مرگ مأمون كه چون بود

ز من گوش كن رسم و آيين مير * نكو « 1 » راى او سربه‌سر يادگير

100 درون را منورتر از شمع كرد * كتب‌هاى يونانيان جمع كرد

مجسطى و منطق بدانست شاه * سوى هندسه برد يك چند راه

به علم نجومش هوس بود سخت * رصد بست مأمون شه نيك‌بخت

كتب‌هاى يونانيان بد برش * چو ، در خورد بد خواندن دفترش

به تازى بفرمود يكسر نبشت * از آن جنس بسيار دفتر نبشت

105 درم خرج فرمود بيش‌از شمار * براى رصد بستن آن شهريار

به هر هفته يك روز شاه جهان * چنان كرده بد رسم پيش مهان

كه هرجا كه بودى هنر پرورى * از ارباب دانش دلاور سرى

شدندى به درگاه شاه انجمن * بگفتندى آن‌جا ز هر در « 2 » سخن

يكى پير بودى ميان در چو ماه * نماينده با طيلسان سياه

110 بدى « 3 » مستمع وقت گفت و شنيد * يكى روز او را ميان درنديد

بپرسيد مأمون از آن پيرمرد * چو حاضر نديدش از او ياد كرد

يكى گفت كاى شاه بيمار شد * دل نامور زآن جهت زار شد

ز خاصان يكى را بر خويش خواند * وز آن پير چندى سخن بازراند

كه رو خانهء پير بنگر كجاست * برفت و بيامد بر شاه راست

115 به كرخ است آن خانهء پير گفت * سحرگه برون رفت مأمون نهفت

نهان بر در خانهء پير شد * يكى اندرون پيش از آن مير شد

در آن خانه شد شاه باعقل‌وراى * بر پير بنشست سرور ز پاى

بپرسيد ، دستيش « 4 » بر سر نهاد * بر او آفرين كرد فرزانه ياد

به پير سرافراز فرخنده‌كار « 5 » * چنين گفت مأمون شه كامكار

120 نبود آن مقام تو را بىتو نور * به يك‌دم كه بودى از آن‌جاى دور

دلم بود از رنج تو دردمند * گشادم به ديدار تو دل ز بند

( 1 ) نيكو ( 2 ) هردو ( 3 ) بدين ( 4 ) دستش ( 5 ) كامكار