مهمان نامه بخارا ( تاريخ پادشاهى محمد شيبانى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣

مباحثه توريث ولد ولد با وجود ولد صلبى

علماء هرات كه در خدمت بودند كسى ظفر بر نقلى صريح كه تشفّى به دو حاصل گردد نيافته بود روزى استدعاء حضور اين فقير حقير فرمودند ، چون بالتثام ساحت اقبال فايز شد ، مجمع علما و اعيان بود و فقير از بحث گذشته غافل بودم . حضرت خليفة الرحمانى فرمودند : هيچ نصّى از كتاب يا سنت در خاطر حاضرست كه دلالت كند بر منع توريث ولد ولد با وجود ولد صلبى ذكر ؟ فقير در بديهه گفتم : بلى فرمودهء « يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ » « 1 » دلالت مىكند بر ثبوت ميراث مر ولد صلبى را چون موجود باشد بدون ولد ولد . سؤال از كيفيت دلالت فرمودند . گفتم : شارع در بيان حكم توريث است و وصيت از براى اولاد فرمود و اطلاق ولد بر ولد صلبى حقيقت است و بر ولد ولد مجاز زيرا كه در ولد ولد توليد واقع نشده كه آن اخراج از صلب يا بطن است و لهذا اگر وقف كند بر اولاد و بگويد « وقفت على اولادى » ولد ولد در و داخل نميگردد باتفاق علما زيرا كه تبادر علامت حقيقت است و متبادر از ولد متولد از كس است . اكنون « يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ » از شارع وارد شده هنگامى كه در صدد بيان حكم ميراث است ، پس وصيت اختصاص يافت بولد صلبى و دخول ولد ولد در ولد يا بقرينه مىبايد و هيچ قرينه موجود نيست پس محمول بر حقيقت باشد و مادام كه ولد صلبى موجود باشد موصى له در حكم ميراث او باشد فقط ، پس ولد ولد با ولد صلبى ميراث نبرد و اين نص صريحست در منع توريث ولد ولد با وجود ولد صلبى . يكى از حاضران گفت : آيت دلالت مىكند بر توريث اولاد ، بنا بر آنكه فرموده [ 10 ر ] وصيت مىكند خداى تعالى از براى اولاد شما .

و مراد از اولاد اولاد صلبى است چنانچه مقرر شد ، بنا بر تبادر كه علامت حقيقت است و تقدم حقيقت بر مجاز ، فامّا دلالت بر آن نميكند كه ولد ولد نبرد . فقير گفتم : شما كه بيگانهء زيد باشيد مثلا خارج از اولاد زيديد چه چيز از آيت ميراث دلالت بر آن مىكند كه شما ميراث زيد نبريد ، همان دلالت مىكند بر عدم توريث ولد ولد

( 1 ) - سورة النساء آيهء : 10 .