مهمان نامه بخارا ( تاريخ پادشاهى محمد شيبانى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٢

ذكر فتح قلعهء كلات در سال فتح قزاق وصف قلعهء كلات

از حصون حصينهء جهان و از قلاع متينهء عالم كون و مكان قلعهء نامدار فلك مدار كلاتست و آن قلعه در ازمنهء سابقه و دهور سالفه محل استظهار و موطن سكون و قرار پادشاهان ايران زمين بوده و وضع او چنانچه بعضى مشاهده گشته و بعضى از ارباب اعتماد اخبار استماع رفته آنكه حضرت حق جلّ و علا در اوساط جبال مملكت طوس كوهى چند راسخ خلق فرموده تمامى آن جبال بمثابت ديوارهاى حصار ، هر كوهى سر ارتفاع باوج گردون رسانيده و پايهء قدر از چرخ برين گذرانيده و در اوساط آن جبال موازى چندين فرسخ زمينهاى هموار كه تمامى قابل زراعت و عمارت است و آبهاى سنگين در اوساط آن جبال پيدا ميگردد از چشمها و بارانهاى آن كوهها و از فاضل آب زراعات آن قلعه كه بيرون مىآيد ولايات معمور مىشود و در مغاك كوهها انواع شكارى كه مدد قوت اهل قلعه مىگردد موجودست . فى الجمله در حصانت و متانت او عقل حيران و در مغاك خندق اطراف او و هم سرگردانست ، صيد قلل شوامخ او با جدى فلك شاخ مباراة زده و كنگرهء حصارش « 1 » بر ارتفاع قلعهء كيوان خنديده ، در تسخير او كمند عقل بىكارست ، چه درونه مجال صله و نه محل پيكارست . چون ديوار حصار كوه شامخ راسخ است در مداخل او بنقب زدن چاره نمىتوان كرد و چون احكام جبال كسر احجار را دافع است منجنيق و توپ درو ضايع است و طول امتداد ايّام حصار اصلا اضرار باهل او نميرساند « 2 » چرا كه قوت ايشان بزراعت و شكار مهيا ميگردد و از ضيق آب اصلا تنگى ايشان متصور نيست و هر كس كه در آن قلعه تحصّن كرد در اوان غفلت مىتواند كه ممالك حوالى آن قلعه را پايمال غارت

( 1 ) - در اصل : حصاريش . ( 2 ) - در اصل : غير نسانه .