مهمان نامه بخارا ( تاريخ پادشاهى محمد شيبانى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٧٥

وصف قميز

درين هم جاى غذا و هم قايم مقامى دوا كند و بدن سقيم را روح تسنيم آن شربت نعيم شفا كند . مبادى بخارا و چون از سطح معده بسقف دماغ ارتفاع يابد بصوب تصرف در بطون دماغ و اجزاى كلّه شتابد نشأيى طربناك از آن آب آتشناك در دماغ پيدا آيد و ابواب مسرّت و ارتياح و اسباب نشاط و افراح بر روى خاطر بر گشايد و غموم و اتراح و هموم و امراح را از ضمير آشامنده بفرسايد . نشأ طرب فزاى او بحدّ مستى نرسد ، تا همچو شراب رقم حرمت بر او كشند بلكه قوّت دماغ دهد و در ظلمت بطون دماغ از نور سرور و فرح چراغ نهد .

ابيات

نچكيدست نزد اهل تميز * از خم چرخ شربتى چو قميز

اسب عالم نورد نه گردون * عرقى چون قمز نداده برون

جوى شيرى كه در بهشت بود * گر نباشد قمز چه زشت بود

چون ز بستان ماديان بچكد * گوييا قطرهاى جان بچكد

در صبابه چو مستقر يابد * لذت و مايهء دگر يابد

چون از آنجا رود بكشتى چوب * نبود شربتى چو او مرغوب

ساقيان چون دهند مردم را * من حريفم چهار سر خم را

حبّذا آنكه تازه سازد جان * شربتى از قمز ز جرعهء خان

جرعهء كو بهمدمان داده * از « سقاهم » عجب نشان داده

تا جهان هست باد دولت خان * تازه جانهاى ما ز شربت خان

فتواى علماء شافعيّه بحليّت قميزست بلا كراهتى بوجهى از وجوه زيرا كه لبن حيوان ماكول اللحم است و همچنانچه در لحم اسب [ 76 پ ] نزد ايشان به هيچ نوع كراهتى نيست ، در شير او هم كراهت متصور نه و اصل در اشياء حليّت « 1 » است و مقتضاى

( 1 ) - در اصل : حلت .