مهمان نامه بخارا ( تاريخ پادشاهى محمد شيبانى ) ( فارسى ) — الصفحة ١١١
وصف شدت سرما
گشت و از يخدان مشرق پارهء خورشيد همچو قطعهء جليد بيرون آمد ، مواكب كواكب همچو اخگرهاى فسرده از اطراف چرخ نيلگون بر باد فنا رفتند و اشعهء آفتاب همچو لولهاى يخ بر سطح زمين چسبيد گويى بر تختهء عاج زمين از قضبان بقم رقم كشيدند و صندلى آبنوس رنگ شب داج را از سطح آفاق در نورديدند .
ابيات
بامدادى كه شمسهء خورشيد * شد ز ديوار روزگار پديد
قرصى از سيم بود سيمابى * گشته طالع پى جهانتابى
سطح آفاق در برودت دى * بسته از برفهاى پى در پى
چرخ بر جاى لمعهء تابان * پارهء يخ كشيد از يخدان
وصف شدت سرما
وصف شدت سرما
شدت سرما بمرتبهء بود كه هر كس كه سر از بستر خواب بيرون آوردى خود را همچو يخ بر جاى بسته و همچو برف در ميان آب بسته نشسته ديدى ، اسبان همچو اسب عاج در تختهء شطرنج چنان خشك شده كه بىدستيارى او را از خانه به خانه نقل كردن ميسر نبود و شتران همچو ناقهء ثمود در ميان احجار يخ چنان بسته كه مگر هم دعاى صالح او را از آنجا بيرون آوردى . اگر كسى ساعد از آستين بنمودى جهة آنكه زين را تنگ كشد از يخ ساعد بلورين بودى كه عاشق را در بر تنگ كشد و اگر گوش از زير قلپاق پيدا شدى دست آويز گوشمال سرما شدى . حرارت غريزى در تنور سينهء حيوان ، طبيعت زمهرير گرفته و خون گرم مطبخ جگر نمودار مرجان در درياى يخ بسته نموده ، بخار نفس گويى دخانيست آتش او مرده يا شعلهء نارى كه اخگرش نيم افسرده باشد .
ابيات
كرد سرما چو در هوا تأثير * گشت ازو زمهرير نار اثير
كرهء آتش اثير فلك * گوى سيمين نموده زير فلك