آغاز و انجام ( فارسي ) — الصفحة ٨٩

مدخل

از ابدان ، حرف زده و گذشته است ؟ ! هر چند در كتاب مبدأ و معاد بلكه در معاد نجات و شفاء ( ص 282 و 273 ج 2 ط 1 ) و در برخى از رسائل ديگرش جبران فرموده است . و ما در يك يك امور و مسائل مذكوره در دروس معرفت نفس ، و در اتحاد عاقل به معقول و در شرح فصوص فارابى و غيرها به تفصيل بحث كرده‌ايم و ادلهء عقلى و نقلى اقامه نموده‌ايم و در اين جا به ذكر بعضى از آيات و روايات به عنوان مزيد بصيرت تبرك مىجوييم :

وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ وَ لكِنْ لا تَشْعُرُونَ 1 قاضى ناصر بن عبد اللّه بيضاوى متوفى 685 ه . ق در تفسير گرانقدرش به نام « انوار التنزيل و اسرار التأويل » در تفسير همين آيهء كريمه افاده فرمود :

فيها دلالة على أن الارواح جواهر قائمة بانفسها مغائرة لما يحس به من البدن تبقى بعد الموت دراكة و عليه جمهور الصحابة و التابعين و به نطقت الآيات و السنن .

اين كلام بيضاوى را خيلى قدر و مرتبت است و اگر وى را در تفسيرش جز اين مطلب مهم كلامى نبود در ارزش كتابش كافى بود .

گويد : آيه دال است بر اينكه ارواح ، جواهر قائم بذات خود و مغاير با اين ابدان محسوس و بعد از مرگ باقى و دراكند ، و جمهور صحابه و تابعين بر اين عقيدت بودند و آيات و سنن بدان ناطقند .

وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ 2

( 1 ) - بقره 151

( 2 ) - آل عمران 170