تاريخ اليميني ( تاريخ العتبي ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٢

ترجمهء آخر يمينى در ذكر ابو الحسن بغوى كه عتبى از او بغايت رنجيده بوده است

كه بجاى خويش بنشين كه چهار نان خانگى از دو نان بازارى بهترست ! و اين سخن را طريق مزاح و ظرافت تأويلى مىنمود ، امّا هر آن كس كه اين قال و قيلش بود و ترك عبادات طريقت و سبيلش ، نه سنّت اعياد را گزاردن عادت كند و نه فرضى گزارد چنان كه بندگان خداى تعالى عادت دارند محالى از الحاد به صورت حق به دو نموده‌اند ، زيرا كه اوامر و نواهى شرع بخلاف امتثال و انزجار تلّقى كردست . و حقيقت افعال و اقوال او آنست كه آن غلام كه استباعت نفس خويش مىكرد و او را از موجب اين ملتمس استكشاف كردند ، گفت : سبب فروخت خواستن من آنست كه خواجه‌اى كه مالك رقاب من است چول مملوكان و خدمتكاران را دشنام دهد و ما را بسخن موحش و فحش مذموم برنجاند بعبارت تازى لزوم إعراب و وضع نحو از كتاب سيبويه فرض محض داند و از آن تجاوز نكند و در قراآت قرآن عنان لحن و خطا سست كند و چون باداء نماز مشغول شود قيام ترك كند و نشسته اداء فرض بكند و آنگه كه با من قضاء شهوت فجور راند از قيام بدان عمل قيام نمايد [ 1 ] اين حكايات و مقالات از صورت حال او منبى و مخبرست .

و از جمله نادرهء شهر و اعجوبهء حال او آنست كه دعوى مذهب اعتزال مىكند و گناه كباير را توبت مقبول نشناسد و بدان عذاب مخلّد گويد ، و آنگه از منكرات و محرّمات هيچ باقى نگذارد كه نه ارتكاب آن كند . وقتى طمع در مال شخصى كرد كه از عهدى باز سوى او افتاده بود و با او آشنا شده ، و از من توقّع داشت كه از بهر او در مجلس حاكم شرع گواهى بدروغ بدهم تا مال آن مرد بستاند . پيش زاده‌اى را از آن او با دست آورد ، نوجوانى چون سرو نو باليدهء خرامان كه گرد بر گرد

[ 1 ] - در حاشيه افزوده‌اند : و از قعود در آن شروع كند ، و نيز در حاشيه نسخه بدل چنين آمده : و آنكه كه با من قضاء شهوت خود را بدارد . . . بگذرد و . دو كلمه بعد از « بدارد » ناخواناست .