وقايع اتفاقيه ( مجموعه گزارشهاى خفيه نويسان انگليس در ولايات جنوبى ايران از سال 1291 تا 1322 قمرى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٨
نصير الملك و مؤيد الملك
شهر بىاعتدالى زياد مىكنند ، آنقدر ظلم و تعدى به آنها شده كه حالا راضى به آمدن قوام الملك شده‌اند . عريضه‌هاى زياد به خاكپاى همايونى كردند كه ما قوام الملك و پسران او را مىخواهيم .
تا نظام السلطنه مطلع از اين عرايض مىشود آن اشخاص را مىگيرند چوب مىزنند جلاى وطن مىدهند . نظام السلطنه تمام اختيار خود را به دست سهام الملك و ساعد السلطنه گذاشته هرچه آنها بگويند تمكين است ، در اين آخر سالى خيلى ظلم و تعدى به اين خلق بيچاره مىنمايند .
ديگر آنكه شيخ الاسلام قريب هزار تومان باقى مالياتى داشت ، اسباب هتك آبرو و بىاحترامى آنقدر به او وارد آوردند كه ملك خود را فروخته ماليات داد ، حتى اينكه چند شبانه روز سرباز و بالابان در خانهء مشار اليه ريخته بودند و طبل مىزدند . تا به حال در هيچ حكومتى چنين حركات ناشايسته نسبت به اين جور اشخاص صادر نشده بود .
ديگر آنكه چه از طهران و چه در شيراز شهرت تام دارد كه صاحب‌ديوان حاكم فارس است و بنادرات و گمرك را نيز به او واگذار كرده‌اند . از قراريكه از طهران مكتوبا نوشته بودند دستخط حكومت فارس را به صاحب ديوان داده‌اند ولى قدغن شده كه چند روزى مستور باشد تا نظام السلطنه باقى خود را وصول نمايد ، ولى خود نظام السلطنه و اجزاى ايشان خودشان را سال نو حاكم بالاستقلال مىدانند ، از قرائن خارجه نيز معلوم مىشود كه معزول باشند چونكه محرمانه اجناس زيادى خود را مىفروشند و بقسمى جلوى سرباز را در شهر ول كرده‌اند و رسيدگى به كار مردم نمىنمايند كه شبى نيست سربازان دزدى نكنند و مال مردم را نبرند ، و ابدا اعتنايى به اين فقرات نمىشود سواى اينكه به سختى از مردم باقى خود را وصول مىنمايند . تمام خلق شيراز از اين حكومت و اجزاى حكومت رنجيده و منزجر شده‌اند .
ديگر آنكه تمام اجناس گران است حتى گوشت و ذغال و هيزم كه هرگز كسى خاطر ندارد به اين گرانى باشد ، ذغال يك من هفتصد دينار ، هيزم يك من يك عباسى ، گوشت بزرگ يك من سه قران و سه عباسى ، گوشت نازك يك من چهار قران ، روغن يك من هشت قران ، ساير اجناس تماما گران است ، خيلى سخت به مردم بيچاره مىگذرد .
ديگر آنكه از قراريكه بالفعل از بيرونها خبر رسيده اين زلزله در بلوك كربال و ساير جاهاى ديگر خيلى خرابى رسانيده و چندين نفر هم زير انبوه شده‌اند .
ديگر آنكه اخبارات و اشتهارات زياد در شيراز گفتگو مىشود از بابت حكومت سال نو ، ولى از فراش خارجه هنوز درست معلوم نيست حكومت سال نو با اين حكومت يا با ديگرى باشد .
حضرت و الا ظل السلطان و جناب صاحب ديوان هنوز مأيوس نشده‌اند . از قرار نوشتجات طهران نواب جلال الدوله هم دوروبر خود را در طهران جنجال كرده به خيال حكومت فارس ، تا عيد نوروز كارها مختل است و هيچكس تكليف خود را نمىداند .
ديگر آنكه ساعد السلطنه كه بيگلربيگى شهر است خيلى با مردم كج رفتارى كرده و مىكند ، از علما و اشراف و كسبه تماما شاكى هستند از مشار اليه . جناب نظام السلطنه هم ضابط به جهت هيچ جا معين نكرده‌اند همه را وعده به آمدن جناب سعد الملك مىدهند ، تا آمدن ايشان هيچ قرار و
ركن الدوله
ركن الدوله
تا به حال از هيچ حكومتى محض رشوه و مداخل خود اين حركات ديده نشده بود .
امين السلطان
امين السلطان
بنا به مرحمت و رأفت همايونى نسبت به عموم ممالك محروسه بعد از اينكه معلوم شد كه عمل انحصار تنباكو . . .
ص 394
دم توپ گذاشتن
دم توپ گذاشتن
پيغام مىدهند به حاكم بگو براى چه مرد بيچاره‌اى را دم توپ گذاردى ، اين‌طور حكومت مىكنند ياد بگير !
ص 416
نظام السلطنه
نظام السلطنه
جناب نظام السلطنه صريح گفته‌اند من كارى به عمل حكومت سابق ندارم ، اگر الان چيزى از كسى . . .
ص 430
عين الملك
عين الملك
نواب و الا عين الملك پيغام به جهت ميرزا هدايت الله فرستادند كه اين كار باعث اغتشاش شهر و تزلزل مردم . . .
ص 453
ساعد السلطنه
ساعد السلطنه
فوج همدانى كه مال ساعد السلطنه است در شهر معركه مىكنند شبى نيست كه دزدى نكنند و خانه‌هاى مردم را نبرند ، هر وقت هم . . .
ص 454
امام جمعه
امام جمعه
اهل فارس از حركات امام جمعه و اولادان او به صدا آمده‌اند ، دور نيست اين اوقات . . .
459
نصير الملك و مؤيد الملك
نصير الملك و مؤيد الملك
نصير الملك قبول در دادن مساعده نكرد ، حكما با محصل اين تنخواه را از مشار اليه مىخواستند ، هرچه كرد چاره‌پذير نشد ، شب هنگام فرار كردند . . .
ص 453